عفو از قصاص در متون فقهی مذاهب اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

عفو در سقوط قصاص هنگامی اعتبار دارد که عفو کننده صاحب قصاص و شرایط لازم را داشته باشد، بنابراین عفو مجنون، صغیر و یا عفو اشخاص فضولی به اتفاق همه فقها در سقوط قصاص اعتبار ندارد. فقها اتفاق نظر دارند که صاحبان عفو از قصاص، مجنی علیه و اولیای دم هستند که هرگاه برای مقتول، ولی دمی وجود نداشته باشد، ولی دم وی، حاکم جامعه می‌‌باشد. اما در خصوص عفو برخی از اولیای دم در سقوط قصاص و نیز عفو حاکم در صورت وجود اولیای دم، باهم اختلاف نظر دارند. به عقیده فقهای امامیه، عفو برخی از اولیای دم در سقوط قصاص اعتباری ندارد و بقیه اولیای دم می‌‌توانند با دادن سهمیه کسانی که جانی را عفو نموده‌‌اند، او را قصاص نمایند. اما به عقیده فقهای اهل‌‌سنت، عفو برخی از اولیای دم در سقوط قصاص اعتبار دارد و حق قصاص بقیه اولیای دم را اسقاط خواهد نمود؛ عمده دلیل آنها این است که قصاص تجزیه بردار نیست؛ یعنی نمی‌‌توان جانی را هم قصاص نمود و هم زنده گذاشت. به عقیده اکثریت فقها، عفو جانی از طرف حاکم جامعه، بدون اخذ خون‌‌بها، اعتبار ندارد، بلکه عفو وی، وقتی نافذ و معتبر خواهد بود که به عنوان «وارث من لا وارث له» با اخذ خون‌‌بها جانی را عفو نماید. اما عده‌‌ای از فقها به حاکم جامعه اجازه عفو جانی را حتی در صورت وجود اولیای دم نیز داده‌‌اند، مشروط بر اینکه حاکم جامعه احتمال وقوع مفسده و فتنه‌‌ای را در اجرای قصاص تشخیص دهد، در چنین حالتی، وی می‌‌تواند حتی در صورت وجود اولیای دم و بدون اخذ خون‌‌بها، جانی را عفو نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Forgiveness in retaliation (Qesas) in jurisprudence’s texts of Islamic sects

نویسندگان [English]

  • Ali Qazanfari
  • Aqa Mohammad Nabil
چکیده [English]

Forgiveness in retaliation would be valid when the person who request for retaliation has impossible conditions, so forgiveness of insane person, children or … is not valid by the idea of all jurisconsults. Jurisconsults are agreeing that persons who forgive retaliation are average blood and if a slain hasn’t had average blood, the governor is his/her average blood. But there are different views about forgiveness of some member of average blood and forgiveness of governor in the case that the slain have average blood. From Imamiyah perspective forgiveness of some members of average bloods is invalid. In another case some average blood’s persons who want to perform retaliation and other members are disagree by paying others share could perform retaliation. Thus in idea of Soni’s jurisconsults forgiveness of some of average blood for retaliation is valid and retaliation’s right of other average blood would become invalid, because they discuss that retaliation is not resolvable and we couldn’t both kill or forgive the murderer at the same time. Most of jurisconsults think that forgiveness of murderer for governor without getting blood money is invalid; rather forgiving him/her is valid when getting blood money. Thus some of jurisconsults accept governor as average blood despite the slain has average blood, but with this condition that governor odds there is a mischief and sedition for performing of retaliation. In this case the governor without getting blood money would forgive the slain.

کلیدواژه‌ها [English]

  • murder
  • retaliation
  • slain
  • forgiveness
  • revenge blood
  • governor