مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

روش شناسی علامه طباطبایی در کشف معانی مفردات قرآن و بازتاب آن در پژوهشهای تفسیری معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه امام صادق(ع)
3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
4 استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
چکیده
توجه به معانی واژگان قرآن، یکی از اقدامات مهم علامه طباطبایی برای کشف و استخراج معانی و مفاهیم کلی آیات می‌باشد. ایشان از روشهای مختلفی از جمله: تحلیل اشتقاق و ریشه‌یابی واژگان، توجه به استعمالات قرآن کریم، بهره‌گیری از عرف عامه، استناد به روایات، توجه به دلالتهای قرآنی، بیان معانی واژگان با اجتهاد خود و ... برای کشف معانی مفردات قرآن بهره برده است. اما مهم‌ترین و بارزترین جنبه‌های مباحث لغوی المیزان که در تألیفات قرآنی مشهود و مورد استناد می‌باشد، غالباً متکی بر روش تفسیری خاص علامه (قرآن به قرآن) می‌باشد که با توجه به قراین و امارات درونی، روابط معنایی، سیاق و دلالتهای موجود در آیات مرتبط تبیین شده است. حاصل بحث چنین بیان می‌شود که علامه در تعیین معانی واژگان قرآنی با توجه به روح معانی مفردات قرآنی، از معنای عمومی و اصلی واژگان فراتر رفته و معنای نسبی و خاصی را که هر واژه در کاربردهای مختلف (با توجه به قراین موجود در آیات) پیدا می‌کند، متناسب با جایگاه و کاربرد آن کشف و بیان نموده است. با توجه به اینکه نظرات علامه طباطبایی در تفاسیر معاصر بازتاب وسیعی داشته است، یکی از گسترده‌ترین مباحث المیزان که مورد توجه مفسران عصر حاضر قرار گرفته است، در حوزه تبیین معانی واژگان قرآن می‌باشد که به انواع روشهای علامه در کشف معانی واژگان قرآنی به‌ویژه روش تفسیری قرآن به قرآن و بهره‌گیری از قراین و امارات درون متنی، به‌وفور استناد شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Allameh Tabatabai's methodology in discovering the meanings of the vocabulary of the Quran and its reflection in contemporary interpretive studies

نویسندگان English

Amanalah Naseri Karimvand 1
Abbas Musallai Pour Yazdi 2
Mina Shamkhi 3
Ghasem Bostani 4
1 Ph.D at Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
2 Associate Professor at Imam Sadiq University
3 Associate Professor at Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
4 Professor at Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده English

Paying attention to the meanings of the words of the Quran is one of Allameh's important actions to discover and extract the meanings and general concepts of the verses. He has used various methods including: analyzing the derivation and rooting of words, paying attention to the uses of the Holy Quran, using popular custom, citing traditions, paying attention to the Quranic implications, expressing the meanings of words with his own ijtihad, etc, to discover the meanings of the vocabulary of the Quran. But, the most important and obvious aspects of Al-Mizan's lexical issues, which are evident and cited in the Quranic works, often rely on the special interpretation method of Allameh (Quran to Quran) which is explained according to the internal evidences and emirates, semantic relations, context and implications in the related verses. The result of the discussion is that Allameh, in determining the meanings of Quranic vocabulary, according to the spirit of the meanings of Quranic words, went beyond the general and original meaning of the words and the relative and special meaning that each word finds in different uses (according to the evidence in the verses) has discovered and expressed in accordance with its position and application. Due to the fact that Allameh Tabatabai's opinions have been widely reflected in contemporary interpretive, one of the most extensive topics of Al-Mizan that has been the focus of modern commentators is the use of Allameh's opinions in the field of explaining the meanings of the words of the Quran, which is based on Allameh's various methods in discovering the meanings of the words of the Quran, especially the method of interpretation of the Quran to the Quran and the use of intra-textual clues and emirates, has been widely cited.

کلیدواژه‌ها English

Allameh Tabatabai
Al-Mizan
meanings of Quranic vocabulary
contemporary interpretative studies
قرآن کریم.
ابن‏‌ابى‏‌اصبع مصرى، عبدالعظیم بن عبدالواحد (1368ش). بدیع القرآن (ترجمه سید علی میرلوحی). مشهد: بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى.
امامى، عبدالنبى (1389ش). فرهنگ قرآن: اخلاق حمیده. قم: مطبوعات دینى.
انصاریان، حسین (1393ش). تفسیر حکیم. قم: دارالعرفان.
بابایی، علی‌اکبر (1385ش). مکاتب تفسیری، ج1. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
همو (1387ش). مکاتب تفسیری، ج2. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
بى‏‌آزار شیرازى، عبدالکریم (1377ش). قرآن ناطق. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
جمعی از نویسندگان (1382ش). دائرة المعارف قرآن کریم. زیر نظر مرکز فرهنگ و معارف قرآن، قم: بوستان کتاب.
جوادی آملی، عبدالله (بی‌تا). تسنیم (برگرفته از نرم‌افزار مرقوم). قم: اسراء.
داورپناه، ابوالفضل (1366ش). انوار العرفان فى تفسیر القرآن. تهران: کتابخانه صدر.
دهقان، اکبر (1387ش). نسیم رحمت تفسیر قرآن کریم. قم: حرم.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1369ش). مفردات الفاظ قرآن (ترجمه و تحقیق غلامرضا خسروی حسینی). تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
رضایى اصفهانى، محمدعلى (1387ش). تفسیر قرآن مهر. قم: پژوهشهاى تفسیر و علوم قرآن.
سبحانى، جعفر (1425ق). عصمة الأنبیاء فی القرآن الکریم. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
همو (1421ق). مفاهیم القرآن. قم: مؤسسه امام‌ صادق(ع).
سلامه، عبدالفتاح ابراهیم (1400ق). المعجزات و الغیبیات بین بصائر التنزیل و دیاجیر الإنکار و التأویل. مدینه: الجامعة الإسلامیة.
سلطان على‏‌شاه، محمد بن حیدر (1372ش). بیان السعادة فى مقامات العبادة (ترجمه محمد رضاخانی و حشمت‌الله ریاضی). تهران: سرّ الاسرار.
سید کریمى حسینى، سید عباس (1382ش). تفسیر علّیین. قم: اسوه.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر (1384ش). الاتقان فی علوم القرآن (ترجمه سید محمود دشتی). قم: دانشکده اصول دین.
شرقاوی، احمد بن محمد (بی‌تا). المقصد السنی فی تفسیر آیة الکرسی. بی‌جا: بی‌نا.
صدر، سید محمد (1423ق). منة المنان فی الدفاع عن القرآن. بیروت: دارالأضواء.
طباطبایى، سید محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن (1375ش). تفسیر جوامع الجامع (ترجمه احمد امیری شادمهری و عبدالعلی صاحبی). مشهد: بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى.
طیبی، حاتم جلال (1428ق). التناسب فی سورة البقرة. بیت المقدس: دانشگاه قدس.
عاملى، ابراهیم (1360ش). تفسیر عاملى. تهران: کتاب‌فروشى صدوق.
فضل الله، سید محمدحسین (1419ق). من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک.
قرائتى، محسن (1388ش). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن.
قرشى، سید علی‌اکبر (1375ش). احسن الحدیث. تهران: بنیاد بعثت.
همو (1371ش). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
قماش، عبدالرحمن بن محمد (بی‌تا). الحاوی فی تفسیر القرآن الکریم. بی‌جا: بی‌نا.
مدرسی، سید محمدتقی (1419ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین.
مطنی، محمد (بی‌تا). سورة القصص دراسة تحلیلیة. بی‌جا: بی‌نا.
معرفت، محمدهادى (1387ش). التفسیر الأثری الجامع. قم: مؤسسه التمهید.
همو (1388ش). التمهید فی علوم القرآن. قم: مؤسسه التمهید.
مکارم شیرازى، ناصر (1386ش). پیام قرآن. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
همو (1426ق). نفحات القرآن. قم: مدرسه امام علی بن ابی‌طالب(ع).
ناصری کریموند، امان‌اله، شمخی، مینا، و اسدی، سید علی (1399ش). چگونگی بهره‌گیری علامه طباطبائی از سیاق در کشف معانی مفردات قرآن در تفسیر المیزان. معرفت، 29(11)، 67-73.
هاشمی رفسنجانی، اکبر (1383ش). فرهنگ قرآن. قم: بوستان کتاب.