https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/ مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت) fa daily 1 Sun, 22 Jun 2025 00:00:00 +0330 Sun, 22 Jun 2025 00:00:00 +0330 https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_213097.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_225404.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_204092.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_200446.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_204097.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_213098.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_175403.html بحث مبانی و نظریات دانشمندان اسلامی‌درباره حدیث از مسائل اختلافی بین مسلمانان و به وجود آمدن مسلک-‌های مختلف در این زمینه می‌باشد و یا حتی باعث ایجاد تفرقه بین گروه‌های مسلمان می‌شود. و با توجه به اینکه دین اسلام دین وحدت است، پرداختن به این موضوع ضرورت پیدا می‌کند بنابراین این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به نگارش در‌آمده است و با مراجعه‌‌‌ی کتابخانه‌ای به آثار این دو دانشمند مستندات و شواهد لازم استخراج و تحلیل می‌شود که به کنکاش و تطبیق آراء حدیثی دو مفسر بزرگ از شیعه و اهل سنت (علامه طباطبایی و محمد رشیدرضا) نگاشته شده است. به صورت کلی به دو اصل مهم یعنی مبانی و نظریات حدیثی هر مفسر ‌‌بصورت مجزا و سپس تطبیق آنها با یکدیگر‌ پرداخته شد. با بررسی تطبیقی این دو می‌توان به این نتیجه رسید که این دو دانشمند در اغلب موارد مبانی مشترک دارند از جمله موافقت حدیث با قرآن، عدم حجیت خبر واحد، عقل گرایی و رویکرد نقدی به حدیث و همچنین نظریات مشترکی مانند عدم عدالت همه‌ی صحابه، عدم کتابت حدیث در قرن اول هجری و وجود اسرائیلیات در روایات، بین آن‌دو وجود دارد. گرچه رشیدرضا در برخی موارد مانند حجیت خبر واحد موضع جدی‌تری دارند و آن را جز برای خود شخص حجت نمی‌داند . ونیز ایشان اغلب صحابه را عادل می‌داند ولی علامه با وجود این‌که برخی از صحابه را عادل می‌داند لیکن به عدالت اغلبی صحابه معتقد نیست. اما به دلیل هم عقیده بودن علامه و رشیدرضا در اصول و نظریات حدیثی می‌توان علامه را موید نظریات رشیدرضا و چه بسا همفکر و همسو با ایشان دانست. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_196010.html بررسی تفسیر آیات آخرت با حدود یک چهارم حجم قرآن کریم، تأثیر فراوانی در شناخت مبانی یک مفسر دارد؛ به ویژه که موضوع آخرت، علاوه بر آنکه مربوط به آینده است، غالب گزاره ‎های آن از امور غیبی و نامحسوس به شمار می‌آید. از آنجا که تفسیر «محمد عزت دروزه» از تفاسیر معاصر، برخوردار از برخی ویژگی‎ها از جمله، تفسیر تاریخی قرآن بر حسب ترتیب نزولی است و از سوی دیگر در میان تفاسیر معاصر، رویکردهای نو، گاه به افراط و عدول از اصول و مبانی پذیرفته شده در بین عموم عالمان مسلمان، از جمله وحیانیت قرآن می‎انجامد، بررسی مبانی این مفسر در «التفسیر الحدیث» امری ضروری می‎نماید. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با شیوه گردآوری کتابخانه‎ای ضمن بررسی تفسیر آیات مربوط به آخرت در تفسیر یاد شده، به این نتیجه دست یافته است که دروزه، در حوزه آیات آخرت، به عرفی بودن زبان قرآن، تمثیلی بودن عموم نمادهای مربوط به آخرت، عقل گرایی و تأویل نص و نهایتاً ایمان به ظاهر آیات و توقف در جزئیات و تعارضات ظاهری، پایبند است که موجب گردیده، تفسیر مذکور، گاه در میانه دو رویکرد و نگرش جمع‎ناپذیر قرار گیرد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_197275.html مُلا سعید فتح الله زمناکویی یکی از مفسران معاصر کرد است که قرآن کریم را به شکل کامل تفسیر کرده است. در پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای به مطالعه متن تفسیر و واکاوی ابعاد مختلف آن پرداخته شد و مشخص گردید که دانشهای قرآنی جایگاهی ویژه در این تفسیر دارند و به خصوص یکی از مهمترین کاربردهای علوم قرآن در این تفسیر، تبیین هرچه بهتر معانی و مفاهیم ناظر بر جنبه‌های فقهی و آیات الاحکام در کنار کاربست آن برای فهم دیگر آیات است. برخی از مهمترین دانشهای قرآنی مورد استناد وی در این تفسیر مباحث ناظر بر نزول قرآن، اساب نزول، مکی مدنی، محکم و متشابه و نسخ است. وی معتقد به نزول تدریجی قرآن کریم است و در تفسیر آیات نازل شده در مکه و مدینه، به اسباب نزول آنها در بستر زمان و مکان می‌پردازد و از جمله معتقد است آیه اذن جهاد مکی است و اندکی پیش از هجرت نازل شده است. وی ضمن ثابت دانستن نسخ در قرآن کریم به جای کاربرد کلمه نسخ از«غُیّر، بدّل، سهّل» استفاده کرده و این آیات را از باب لطف خدا بر بندگان می‌داند و از اقسام نسخ نیز معتقد به نسخ قرآن توسط سنت نبوی نیست. همچنین وی پس از نقل دیدگاه‌های مختلف در خصوص محکم و متشابه معتقد است که علم به متشابه مخصوص پیامبر(ص) و راسخان در علم است. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_210943.html با وجود مباحثی که ذیل «تسمیه در ذبیحه» از سوی اندیشمندان ارائه شده است و براساس آن برخی حکم آن را واجب و برخی دیگر آن را واجب ندانسته‌اند، اما واکاوی زوایای مختلف و نقد و بررسی آن احکام، موضوعی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. اکثریت فقهای امامیه، ظاهریه و زیدیه قائل به وجوب مطلق و مذاهب مالکیه، حنفیه، حنابله و اباضیه قاةل به وجوب مقید (در صورت نسیان تسمیه، اشکالی وارد نمی شود) شده اند؛ بدین جهت که در آیات و روایات متعددی آمده است که مسلمانان از خوردن آن چه نام خداوند بر آن برده نشده، منع شده‌اند این در حالی است که فقهای مذهب شافعیه و اندکی از فقهای امامیه قائل به عدم وجوب تسمیه شده‌اند؛ آنها نیز به ادلهای استناد نمودهاند و در اینباره شرط تحقق حرمت ذبیحه را تقارن و قصد غیرخدا داشتن و به زبان آوردن نام غیرخدا در ذبح دانستهاند؛ هم چنین به دلیل گسترش اسلام و انزوای بتپرستی، صرف عدم ذبح در پیشگاه غیرخدا ـ بتها ـ را جهت حلالیت ذبیحه کافی دانستهاند. آنها به وسیله جمع میان روایات معارض و به دنبال حمل روایاتی که ظهور در وجوب تسمیه دارد بر اخباری که نص در عدم وجوب دارند، نص را ترجیح داده و معتقدند که فارق، نص است که لازمه آن حمل نمودن روایات دالّ بر وجوب تسمیه، صدور حکم کراهت است. این تحقیق با شیوه کتابخانه‌ای و به روش توصیفی ـ تحلیلی ضمن مروری بر آثار فقهای مذاهب اسلامی، به نقد و بررسی حکم وجوب تسمیه در ذبیحه از منظر فریقین پرداخته است. بنابر یافته‌های تحقیق میتوان رویکرد «استحباب تسمیه» را به دلیل سابقه تاریخی موضوع و سیاق آیات و حلّ تعارض در روایات، مورد رجحان قرار داد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_210991.html هر چند آنچه در اذهان وجود دارد، این است که ورع در باب‌های خاصی چون صلاه، قضاوت، شهادت و غیره مطرح و نهایتاً ملاکی برای تشخیص میان دو فقیه، امام‌جماعت، قاضی و غیره است؛ اما مدنظر این پژوهش، بررسی عمیق تر و دقیق تر این موضوع به‌ویژه جایگاه ورع در فقه مذاهب خمسه است. ورع در اصطلاح متشرعه معنای حداقلی و نزدیک به تقوا دارد، درحالی‌که ورع مرتبه‌ای بالاتر از تقوا است و از این روست که روایات ورع در اصول فقه حمل بر استحباب شده‌اند. ورع در باب‌های اجتهاد و تقلید، نماز، قضاوت و طهارت در کتب شیعه و در ابواب تقلید، نماز، قضاوت، وقف، صدقه (زکات) و ودیعه در کتب اهل‌سنت به‌کاررفته و در باب اجتهاد و تقلید در فقه شیعه تراکم مباحث بیشتر و در فقه اهل‌سنت، تراکم مباحث در باب نماز و ذیل اوصاف امام‌جماعت بیشتر است. باتوجه‌به ادله فقیهان اسلام باید اذعان کرد که لزومی به محدود بودن صفت ورع به افراد فوق وجود ندارد، بلکه با دامنه گسترده احادیث، وصف ورع برای همگان در هر بابی می‌تواند لحاظ شود. به‌علاوه، باتوجه‌به ادله موافقان مرجحیت اورعیت باید اذعان کرد درجایی که بتوان با قیاس اولویت(شیعه) یا قیاس(اهل‌سنت)، ملاک اورعیت را از بابی به باب دیگر تسری داد، پس حداقل در ابوابی که مرجع بودن فرد مطرح است، ملاک ورع باید مدنظر قرار گیرد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_211066.html ایالت کرمانشاهان در زمان قاجاریه از سمت غرب به ایالت بغداد، از جنوب به کوهستان های لرستان، از شمال به ایالت کردستان و از شرق به ولایت همدان منتهی می شود که مردمان آن به زبان کردی تکلم می کنند. این ایالت را می‌ توان یکی از پایگاه های مهم تشیع اثنی عشری در ایران دانست. عوامل انسانی سهم عمده ای در تکوین مبانی فکری تشیع در میان مردم این خطه داشته است. در زمان قاجاریه ، مذهب تشیع مقطع مهمی از دوران حیات فکری و سیاسی خود را با موفقیت طی نمود. بنابراین سؤال اصلی پژوهش حاضر آن است که کدام عوامل انسانی در گسترش مذهب تشیع و نهادینه کردن آن در میان مردم ایالت کرمانشاهان نقش داشته اند؟ تأثیر مذهب شافعی ، نقش طریقت های تصوف، تأکید حکام قاجار بر تقویت مذهب تشیع، تلاش بازرگانان شیعی، نقش علمای شیعی در روشنگری و اثبات حقانیت مذهب تشیع، تأثیر مظاهر شیعی و نقش محبت اهل بیت در گرایش مردم به مذهب تشیع از جمله مهم ترین عوامل ورود و گسترش تشیع در ایالت کرمانشاهان است https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_211948.html تعیین ماهیت شهادت بر شهادت منشاء آثار و احکام مرتبط با آن می باشد. فقیهان اسلامی در خصوص بیان احکام مترتب بر ماهیت مزبور، به بررسی ابعاد آن پرداخته اند، اما در جستار بیانی که معرف ماهیت مستقل و مستدرک منشأ آثار و احکام مترتب بر شهادت برشهادت باشد، توفیقی حاصل نشده است. لذا در پی این سوال محوری که نسبت ماهیت شهادت بر شهادت و تعیین آثار و احکام مترتب بر آن کدامند؟ با فحص در یافته‌ها و توصیفات فقیهان اسلامی نسبت به مسئله مطروحه، تطبیق این مسئله میان فقه امامیه و اهل سنت می‌تواند بهترین نوع قاعده گزینی بیان ماهیت شهادت بر شهادت را احراز نماید. در این میان ماهیتهای اثباتی شهادت بر شهادت، ماهیت قائم مقامی و نیابتی بودن شهادت بر شهادت هر کدام، می‌تواند توجیه کننده یکی از آثار مترتب بر آن باشد. در این جستار نظریه دوگانه مبتنی بر توجیه مبنا از جهت انکارناپذیری اثر یعنی لزوم رعایت نصاب دونفر شهود واسطه بر هریک از شهود اصلی بدون لحاظ تفاوت شهود، و توجیه اثر از جهت انکارناپذیری یکی از مبانی ثلاثه، جهت روشن شدن وضعیت محدوده موضوعی پذیرش شهادت زنان بر شهادت، به عنوان یافته نوین پژوهش در نظر گرفته شد. این نظریه می‌تواند خلاء اندیشه‌ها در فقه اسلامی را در خصوص انکار‌ناپذیری لزوم رعایت عدلین بدون لحاظ تفاوت در شهود واسطه و از طرفی تزلزل بیان در خصوص محدوده پذیرش شهادت زنان را نیز ثابت نماید. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_212887.html روایات سبب نزول بخش قابل توجه‌ای از روایات تفسیری را تشکیل می‌دهند و مفسّران مختلف به حسب روش، گرایش و پیش‌فرض‌های خود، به گونه‌های مختلفی با آن‌ها تعامل نموده‌اند. این پژوهش به روش تحلیلی ـ توصیفی و با استناد به منابع کتاب‌خانه‌ای در صدد پاسخ به این پرسش اساسی بر آمده است که «اعتبار و کارکرد روایات سبب نزول در دیدگاه مفسران تفسیر المنار و المیزان چیست؟» شناسایی دیدگاه این دو مفسّر به محققان علوم قرآن و تفسیر کمک می‌کند تا نحوه تعامل و برخورد مفسران این دو تفسیر با روایات سبب نزول را شناسایی کنند که همین امر ضرورت پرداختن به بررسی دیدگاه مفسران این دو تفسیر درباره روایات سبب نزول را روشن می‌سازد. زیرا بررسی این موضوع در این دو تفسیر می‌تواند بازنمایی از رویکرد همسو مفسران معاصر جهان اسلام در برخورد با روایات سبب نزول باشد که به نوبه خود موجب تقریب و همگرایی میان مفسران خواهد شد. روایات اسباب نزول اعتبار چندانی در نظر رشید رضا ندارد. علامه طباطبایی نیز بسیاری از روایات اسباب نزول را نیز غیر مسند وضعیف می‌داند. به عقیده رشیدرضا روایات اسباب نزول، نه‌تنها سبب روشن شدن مفهوم آیه نمی-گردد بلکه بعضاً سبب می‌شود معنای واقعی آیه پوشیده بماند، علی رغم دیدگاه علامه طباطبایی مبنی بر روش تفسیر قرآن به قرآن و تلاش برای رهانیدن متن قرآن از سایر مؤلفات بیرونی همچون اسباب نزول، در مواردی شاهد آن هستیم که ایشان از روایات اسباب نزول در جایگاه‌های مختلف در تفسیر المیزان بهره جسته است. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_212965.html انسجام و همبستگی انسان ها یکی از مهمترین آموزه های ادیان می‌باشد. قرآن کریم آیاتی متناظر بر تشکیل امت واحده و هم چنین تکثر قومیتی، زبانی، عقیدتی دارد. زندگی مسالمت آمیز در جامعه حاضر هم منطقی است و هم قابل‌ دفاع. منطقی چون متناظر بر آیات قرآن و احادیث پیشوایان دینی است و قابل دفاع چون متناظر بر عصر حاضر است. پژوهش حاضر در صدد آن است که با رویکردی توصیفی- تحلیلی- تاریخی آیات با این پرسش که سازوکار قرآن برای زندگی مسالمت آمیز بر چه اصولی استوار است هر دو وجه را بررسی نماید، بعد از بررسی مستندات قرآنی، تفسیری و تاریخی نگارندگان به این نتیجه رسیده اند که اسلام زندگی مسالمت آمیز را بر دو شالوده اساسی مصلحت اسلام در زمانه حاضر و روابط انسانی بر اساس مِهر و اخلاق مبتنی کرده است. هم چنین ذیل هر کدام از شالوده ها مصداق های قرآنی آن ها ذکر گردیده است، به عنوان مثال یکی از سازوکارهای مهم برای وحدت بین مسلمانان پذیرش وجود دیدگاه های گوناگون در جامعه ، به رسمیت شناختن تنوع اقوام و نظرات، وجود راه‌های مختلف برای رسیدن به هدف، به رسمیت شناختن ادیان دیگر، گفت و گوی مسالمت آمیز، رعایت تعهدات، زیبا سخن گفتن است. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_213038.html جامعه مجموعه‌ای از افراد با سطوح گوناگون وعلایق وگرایش‌ها وتفکرات متفاوت است که افراد برای وصول به اهداف خویش لازم است با یکدیگر تعاملی سازنده داشته باشند لذا در عین وجود اختلاف که به طور طبیعی در زندگی جمعی به وجود می‌آید باید به دنبال اشتراکات، مدارای اجتماعی، حفظ وفاق واتحاد بود، انسجام وهمبستگی اجتماعی که در قالب ارتباطات اجتماعی به وجود می‌آید یکی از مهمترین ابعاد سرمایه اجتماعی است. سرمایه اجتماعی با حس همبستگی یا همدلی با دیگران سنجیده می‌شود که از مهمترین عنصر زندگی اجتماعی است. توافق، وحدت و همبستگی با وجود همه اختلافاتی که در اجتماع بشری وجود دارد، حیات یک ملت و مکتب را تضمین می‌کند. این تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی، موضوع اسنجام اجتماعی به مثابه یک قدرت نرم را از نگاه امام علی(ع) بررسی نموده است، یافته های پژوهش نشان می دهد، مهم‌ترین عامل سازنده انسجام اجتماعی، اخوت و برادری ایمانی است و در نقطه مقابل، قبیله‌گرایی، تعصب و نژادپرستی از مهم‌ترین عوامل کاهش انسجام جامعه بشری است وسرمایه اجتماعی را به شدت دچار فرسایش می‌کند. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_213093.html در دنیای پر التهاب امروز که جوامع اسلامی با تهدیدات روزافزون قطبی‌شدن و تنش‌های اجتماعی مواجه‌اند، تقریب بین مذاهب اسلامی می‌تواند به‌عنوان راهکاری بنیادین برای تقویت همبستگی و همکاری بین و درون جوامع مسلمان مطرح باشد. از این‌رو، پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی و با هدف ارائه خوانشی تازه از ایده تقریب در راستای بهره‌گیری در حوزه‌ سیاستگذاری، به شناسایی و تحلیل مبانی این ایده در اندیشه محمدتقی قمی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قمی با اتکا بر پنج فرض پایه‌ای که در زمینه‌ای از معرفت‌شناسی تکمیل‌گرا و برتری مکتب اسلام بر دیگر مکاتب فکری بنا شده‌اند قادر است بدون نیاز به ادغام، طرد یا تخفیف هیچ‌یک از مذاهب مشمول دعوت به تقریب، فرصتی برای مبادله علمی و فرهنگی در جهت رشد دانش، افزایش شناخت متقابل و زدودن ابهامات و افتراها فراهم آورد. در حقیقت قمی می‌کوشید تا با ترویج اصل «آزاداندیشی» و «به‌رسمیت‌شناسی متقابل»، تمام داشته‌های مذاهب مختلف را به‌مثابه جزوی از فرهنگ جامع اسلامی که متعلق به کل مسلمانان‌ است، از نهان بودگی خارج کرده و در معرض دید و بهره همگان قرار دهد. در پایان، این پژوهش به دلالت‌های بازخوانی اندیشه تقریب محمد تقی قمی در توسعه حوزه سیاستگذاری فرهنگی و بسترهای تحقیقاتی مربوطه اشاره می‌کند. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_213094.html چکیده عصمت به عنوان یکی از مسائل بنیادین کلام اسلامی همواره مورد بحث محققان واقع شده است. در میان فرق اسلامی دیدگاه‌ها نسبت به عصمت پیامبر(ص) در دو دسته‌ی عصمت در امور تبلیغی و عصمت در امور غیر تبلیغی تقسیم می‌شوند. در باب عصمت در امور غیر تبلیغی برخی صدور گناهان صغیره را از پیامبر(ص) امکان‌پذیر دانستند و برخی هم‌چون امامیه ایشان را از ارتکاب گناهان کبیره و صغیره مصون دانستند. محمود ابوریه یکی از روشن‌فکران معاصر اهل سنّت، در کتاب «اضواء علی السنه المحمدیه» بر اساس دلایل قرآنی و روایی عصمت پیامبر(ص) را در امور دنیوی و غیر تبلیغی نفی کرده است. نوشتار پیش‌رو در صدد است به روش تحلیلی ـ انتقادی و غالبا با استفاده از کتب درون مذهبی، مستندات ابوریه را مورد ارزیابی قرار دهد. نتیجه‌ی حاصل از پژوهش نشان‌گر آن است که عدم توجه به سیاق آیات و استناد به روایات ضعیف بدون در نظر گرفتن صحّت سندی و متنی سبب شکل‌گیری دیدگاه عدم عصمت پیامبر(ص) در امور غیر تبلیغی شده است. واژگان کلیدی: ابوریه، عصمت، پیامبر(ص)، سهو، نسیان. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_213096.html عصر امام شافعی مقارن با شش خلیفه از خلفای عباسی و دو امام از ائمه اهل سنت و دو امام از ائمه امامیه بود که با بروز و شدت گرفتن گسترده تحولات اجتماعی همراه شد. تشکیل خلافت عباسی و گسترش قلمرو جهان اسلام، بستر وقوع حوادث اجتماعی و سیاسی گردید. در این میان علما و فقهای اهل سنت، فرصت مناسبی برای تدوین حدیث و فقه پیدا کردند. عصر امام شافعی از نظر پیدایش و رشد جریان های گوناگون فقهی و کلامی، عصری حساس و مهم بود، چرا که تضارب وگوناگونی افکار و اندیشه ها، تغییر وتحول عمیق و وسیعی را در جهان اسلام پدید آورد. امام شافعی با افکار و عقاید پویا و مترقی خویش و موضع گیریهای سیاسی و فقهی اش مکاتب مختلف اسلامی را؛ از افراط وتفریط و تکفیر و تندروی به سوی اعتدال و تقریب هدایت کرد. می توان گفت، موضعگیری های سیاسی و فقهی ایشان، عموما با رویکرد تقریبی و تاریخی؛ سبب همگرایی مذاهب اسلامی گردید. لذا پرداختن به بررسی ابعاد مختلف حیات سیاسی و فقهی امام شافعی برای ارائه الگوی تقریبی کارآمد، تا حدود زیادی بر تعدیل و تصحیح موضعگیری های تند و افراطی موجود در آن زمان و عصر حاضر اثرگذار خواهد بود. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی می کوشد تا رویکرد تقریبی امام شافعی را در زمینه مسائل سیاسی و فقهی مورد مداقه قرار دهد و عصر خلفای عباسی معاصر با امام شافعی و تلاش های سیاسی و اختلافات عقیدتی امامان اهل سنت و شیعه هم عصر امام شافعی-رحمه الله- با دولت عباسی را مورد واکاوی قرار دهد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_213595.html امروزه کاربست رویکرد میان‌رشته‌ای تحلیل گفتمان در مطالعات تاریخی و روایی امری پذیرفته شده است. تحلیل گفتمانِ رُخدادهای تاریخی فرصت فهم و درکِ معنای آنها را که غالباً تحت تأثیر انتظام گفتمان‌ها و ایدئولوژی است برای پژوهشگران فراهم می‌سازد و از قِبل آن امید به کشف لایه‌های ضمنی و پنهان، ناگفته‌ها و چگونگی پیکار گفتمان‌ها و درک تلاش برای ارائه روایت/ های موازی از یک رُخداد منحصر به فرد، می‌رود.   تحلیل گفتمان روایت مشهوری عصا که آخرین لحظات زندگی پیامبر اسلام را به تصویر می‌کشد، از بزنگاه‌های پژوهشی منحصر به ‌فرد برای فهم و درک زاویه دید دو کلان‌گفتمان اهل‌سنت و شیعه به این لحظه سرنوشت‌ساز تاریخی به‌شمار می‌آید. لحظه‌ای که بعدها بازتفسیر و بازنمایی آن نقش تعیین‌کننده‌ای در مرزبندی دو کلان‌گفتمان ایفا می‌کند و فرصت بازتفسیر معنا، برجسته‌سازی و به حاشیه‌راندن عناصر مختلف و متنوع در درون هر یک از دو کلان‌گفتمان، رُخ می‌نمایاند.  در پژوهش پیشِ رو ظرفیت تحلیل گفتمان در بازنمایی و واقع‌نمایی این رخداد و باز تفسیر معنای «روایت/حدیث عصا» به صورت موازی در دو گفتمان به کار گرفته و نشان داده شد که گفتمان‌ها، به‌ویژه در پیکار با گفتمان‌های رقیب برای محافظت و دفاع از هویت و زیربنایی ساختار فرهنگی اجتماعی خود، نگرشی ایدئولوژیک پیدا خواهند کرد و به تبع آن، کلیه پرکتیس‌های گفتمان متأثر از آن خواهد شد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_214988.html کرامت نفس از مباحث مورد توجه در انسان‌شناسی است که در قرآن کریم نیز بدان اشاره شده و بطور خاص با تعبیر «کرّمنا بنی‌آدم» در آیه ۷۰ سوره اسراء آمده است.فهم مفسران از این آیه مختلف بوده و در تبیین مصادیق آن دیدگاه‌های متعددی را از قبیل فطرت پاک انسانی، برتری جنس انسان نسبت به سایر مخلوقات و از جمله برتری او بر فرشتگان، اعطای عقل و روح به انسان و پاکی پس از مرگ مطرح کرده‌اند. در این پژوهش که با گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای و بررسی توصیفی-تحلیلی انجام گردید مشخص شد که کرامت مورد بحث در این آیه از نوع ذاتی بوده و صفتی اخلاقی برای رشد و کمال انسان است و حمل کلمه «بنی‌آدم» تنها بر «مؤمنان»، خلاف ظاهر آیه بوده و تمام افراد بشر به طور مطلق در شمول این گوهر ذاتی و فطری انسانی قرار دارند و احترام به همه انسان‌ها، فارغ از هرگونه تمایز نژادی، جنسیتی و دینی، قومی و مذهبی به عنوان یک اصل اساسی در اسلام همواره مورد تأکید است و مصادیق کرامت همگی در ذیل عنوان مواهب الهی قرار می‌گیرند که این مواهب نیز خود بر دو گونه مادی و معنوی است و مواردی از قبیل اعطاء روح، عقل، مسخر نمودن مخلوقات برای انسان را شامل می‌شود. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_215605.html این مقاله به تبیین چیستی رابطه شهودی انسان با خدا از نگاه عارف بزرگ قرن ششم هجری عین‌القضات پرداخته است. نتایج این مقاله نشان داد که وی شهود را تنها برای عارفان مقدور می‌داند و معتقد است شهود ذات خداوند برای هیچ‌کس بجز انسان کامل امکان‌پذیر نیست و تنها راه شهود خداوند برای آدمی دیدار باطنی و یکی شدن با اسم الله است که او حقیقت اسم خداوند و مَظهَر و مُظِهر حق است و تا عارف با معروف یکی نشود و به فنای تام نرسد این شهود غیرممکن است. البته این شهود دارای مراتب و مُدرِکاتی است که عارفان می‌توانند از آنها برخوردار باشند. ضمن اینکه این شهود برای عارفان معرفت ویژه‌ای را به ارمغان می‌آورد. ارزیابی نظرات عین‌القضات با نهج‌البلاغه نشان داد که انطباق نظرات وی با نهج‌البلاغه چنان زیاد است که این نظر را تقویت می‌کند که عین‌القضات در پردازش این نظرات دست کم نیم نگاهی به مضامین عرفانی نهج‌البلاغه هم داشته است. این انطباق در معرفت شناسی به‌ویژه در رابطه شهودی انسان با خدا چشم‌گیر بوده و نشان از تصدیق و تایید نظر عین القضات با کلام نهج‌البلاغه است. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_215779.html دو فساد و سرکشی بزرگ و نیز در پی هر فساد دو شکست بنی‌اسرائیل، آغاز سوره مبارکه اسراء را به خود اختصاص داده است. مسأله اصلی تحقیق حاضر یافتن مصادیق تاریخی فسادها، علوّ و شکست‌‌های مذکور و یافتن ارتباط این بخش از سوره با بحث مهدویت می‌باشد. این تحقیق با روش کتابخانه‌ای و مطالعه تحلیلی- تطبیقی منابع فریقین، در راستای تبیین مصادیق تاریخی به این نتیجه رسید که: فتح شامات مصداق فساد اول، تشکیل حکومت غاصب اسرائیل و فساد همه جانبه آنان علیه مسلمانان مصداق فساد دوم خواهد بود. علو و سرکشی بنی اسرائیل نیز به قرینه واژه کرّ دو بار بوده که در بار اول توطئه-های همه‌جانبه‌ای را در صدر اسلام مرتکب شدند که حاصل آن برخورد شدید پیامبر خدا با آنان بود و در بار دوم تشکیلات سیاسی امروزه آنان تحت عنوان صهیونیسم است. دو شکست بزرگ آنان را می‌توان فتح بیت المقدس توسط مسلمانان به عنوان مصداق شکست اول و نابودی اسرائیل به دست منتظران حضرت مهدی(عج) در آستانه ظهور به عنوان مصداق شکست دوم یا آخر برشمرد. این مصادیق از بررسی شواهد پیوسته لفظی و سیاقی، با دلالت الفاظی چون عِباداً لَنا و اولی بَأسٍ شَدیدٍ در تفاسیر شیعه و اهل سنت و شواهد گسسته روایی در دو محور روایات فضیلت تلاوت سوره إسراء و روایات تطبیق حوادث صدر اسلام با فسادها و علوّ و شکست‌های بنی‌اسرائیل مطرح کرد. البته شواهد گسسته تاریخی مانند کارشکنی‌های یهود بر علیه اسلام در صدر اسلام و جنگ‌های مسلمانان با یهود در مقاطع زمانی مختلف نیز می‌تواند مؤیّد ارتباط این سوره با مهدویت ‌باشد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_218891.html پودر پیوند استخوان؛ ماده ای حیاتی در اجراء فرآیند ایمپلنت دندان بشمار می آید. در این میان محققان بر این باور اند که پودر استخوان خوک کیفیت و سازگاری بیشتری از دیگر انواع آن دارد. اما آنچه که قابل توجه است ممنوعیت گمرکی ترخیص و ورود این ماده در قوانین گمرکی جمهوری اسلامی ایران می باشد. با بررسی مبانی و علل این قانون گمرکی، نمایان است که چنین قانونی، دارای مشروعیت فقهی نبوده و استعمال این ماده دارای حکم جواز از نگاه فقه جعفری و شافعی می باشد. چرا که ادله ای همچون نجاست عینی خوک، ممنوعیت اختصاصی انتفاع مطلق از خوک و تحریم مطلق انتفاع از حیوانات حرام گوشت، وجیه نبوده و ادله ی مذکور، انصراف به اکل و شرب دارند. در نتیجه، استعمال از خوک و اجزاء آن همچون پودر استخوان خوک دارای مشروعیت فقهی بود و وضع چنین قوانینی خلاف شرع محسوب می گردد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با اطلاعات ابزار کتابخانه ای سامان یافته و امید آن است مورد تأثیر واقع گردد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_185313.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_190687.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_202558.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_213095.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_213795.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_216113.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_225391.html قرآن به‎عنوان‌ منبع‎مشترک در معرفت‎دین میان شیعه و اهل‎سنّت است.‌ این منبع‎وحیانی به‎عنوان مهم‎ترین عامل در تقریب بین مذاهب به شمار می‎رود و به اعتقاد قاطبه مسلمانان مصون از تحریف لفظی و معنوی است. چون تفاوت چندانی میان نگاه شیعه و اهل‎سنّت در تفسیر قرآن وجود ندارد. ازاین‎رو، رویکردهای تقریبی هم در گذشته و امروزه، در میان شیعه مقبول بوده و این رویکرد به عنوان یک ابزار برای مفسران قرآن به شمار می‎رفته است. بنابر این، تفسیر با رویکردتقریبی به جهت ترجیح مصلحت اسلام و آموزه‎های بنیادین دینی بر مصلحت سایر مذاهب و فِرَق از اهمیت ویژه‎برخوردار است. براین‎اساس، شاخصۀتفسیرتقریب‎گرا، عدم‎انتقاد یا عدم‎نقل‎آراء دیگرمذاهب در تفسیر نیست. بلکه مهم توجه به‎نقاط مشترک، پرهیز از مباحث اختلاف‎زا، بکارگیری روایات‎اهل‎بیت‎(ع)، صحابه و تابعان درتفسیر است. این‎مقاله، با روش اسنادی و با شیوۀتوصیفی، تحلیلی درصدد تبیین‎تفسیرتقریبی در ساختاری متشکل از ماهیّت، ضرورت و شاخصه‎ها است و در ضمن آن اشتراکات و تمایزات آن با تفسیرتطبیقی را در چند محور شامل؛ گستره، منابع، مبانی و روش به‎بحث می‎پردازد. این‎اثر با هدف دستیابی به تفسیری صحیح‎ از قرآن‎کریم، تقریب و وحدت میان مسلمانان‎ و پیشبرد و گسترش اهداف‎دین در جوامع اسلامی، تهیه‎وتنظیم‎شده است. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_225392.html بنابر ماده 91 قانون مجازات اسلامی، مسئولیت کیفری جرایم حدی و قصاص اشخاص زیر 18 سال منوط به تحقق رشدجزایی است. این پژوهش بر اساس نوع تحقیق، بنیادی؛ بر اساس روش بررسی و پاسخ به سوالات، توصیفی و بر اساس روش جمع‌آوری اطلاعات، کتابخانه‌ای؛ به لزوم احراز رشد در امور کیفری و ادله آن پرداخته شده است. با اینکه در متون دینی آغاز مسئولیت کیفری از زمان بلوغ عنوان شده است، اما فقهای عامه باتوجه به آیات مربوط به بلوغ اشُد، رشد و کمال عقلی که آغاز آن از سن 18 سال است، در تعیین تکلیف ضروری دانسته‌اند. در روایات وارده از طریق امامیه اطلاق عنوان سفیه و ضعیف در روایات، شامل اشخاص فاقد رشد نیز می‌شود، همچنین بنابر روایاتی که از شخص مجنون و معتوه رفع مسئولیت کرده؛ به مناسب حکم و موضوع مسئولیت کیفری از اشخاص فاقد رشد نیز به دلیل فقدان درک ماهیت جرم و عدم درک حرمت آن و شبهه در رشد وکماال عقلی رفع شده است. علاوه بر اینکه از یک سو؛ صدور فعل ارادی و نیز قصد مجرمانه از اشخاص فاقد رشد به دلیل عدم درک ماهیت جرم و حرمت آن ممکن نبوده و از سوی دیگر ضرورت‌های موجود و لزوم پاسخ‌دهی متناسب با بزه کودکان، بر عدم اجرای مجازات حد و قصاص دلالت دارد چنانچه مجازات چنین اشخاصی اهداف مورد انتظار قانون‌گذار را محقق نخواهد کرد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_225393.html در آیات مختلفی از قرآن از جمله آیه۶۱ سوره انفال سخن از صلح و سلم به میان آمده است: ((وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ)). صلح از توصیه های الهی در قرآن و از اهداف انبیاء و پیامبر اسلام برای تحکیم اخوت و همزیستی مسالمت آمیز و گسترش اسلام در روابط بین الملل است. فراوانی آیات جهاد و جنگ، اشغالگری سرزمین قدس رهبر پرنفوذ اخوان را بر آن داشته تا جهاد و جنگ را مقدم بر عمومیت صلحِ آیه61 انفال تفسیر نماید. از آنجا که خواستگاه صلح فطری و اجتماعی و اسلام دینی صلح طلب است، دیدگاه صلاح عبدالفتاح الخالدی مسأله و مشکل جهان اسلام را در حوزه داخلی و روابط بین الملل حل نکرده و بلکه چنین رویکردی از صلح متناقض با ثبات امنیت و عدالت، دوری از تفرقه و اختلاف و جنگ و معرفی احسن دین اسلام است. پژوهش حاضر به روش تحلیلی ـ توصیفی به تحلیل دوگانه صلح و جهاد از دیدگاه الخالدی می پردازد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_225398.html چکیده نوشتار حاضر به مطالعه تطبیقی روایات فضائل حضرت علی(ع) در دو اثر برجسته اسلامی، ذخائرالعقبی نوشته‌ی محب‌الدین طبری و مناقب‌الطاهرین اثر عمادالدین طبری، می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، بررسی تأثیر پیش‌فرض‌های مذهبی، اجتماعی و تاریخی دو نویسنده بر نحوه گردآوری و تفسیر روایات مرتبط با فضائل حضرت علی(ع) است. همچنین، اختلافات و شباهت‌های محتوایی و روش‌شناختی و منابع مورد استفاده در این دو اثر از دیدگاه نویسندگان شیعه و سنی مقایسه شده‌اند.پرسش اصلی پژوهش این است که چه عواملی موجب تفاوت در روایت‌پردازی و ارجاع به فضائل حضرت علی‌(ع) در این دو اثر شده است و این تفاوت‌ها چه پیامدهایی در شناخت تاریخی و مذهبی داشته‌اند؟ بر اساس یافته‌های این پژوهش که با استفاده از روش‌های کتابخانه‌ای، تطبیقی و تحلیل کیفی انجام شده است،نویسندگان تحت شرایط فرهنگی واجتماعی زمانه خود هریک با رویکردی متفاوت به موضوعات مذهبی پرداخته اند.وبه طور غیرمستقیم درقالب متون خود بازتاب دهنده نیازهای اجتماعی ومذهبی محیط پیرامونی خویش بوده اند. اثرذخائرالعقبی درچارچوب تنش های بین فرقه ای جوامع اسلامی قرن هفتم وبرپایه باورها و منابع موردقبول اهل سنت، درصدد تبیین فضائل حضرت علی(ع) است؛ در حالی که اثر مناقب‌الطاهرین درفضایی غالبا شیعه محور و با اتکای روایی به میراث اهل بیت(ع)، به تثبیت و تقویت جایگاه آنان وبه ویژه حضرت علی‌(ع) به عنوان جانشین بلافصل پیامبر(ﷺ)تمرکزدارد. با وجود این اختلافات، هر دو کتاب حاوی روایات ارزشمندی در وصف مقام و منزلت حضرت علی(ع) هستند که می‌توانند به‌عنوان مبنایی برای همگرایی میان پیروان دو مکتب اسلامی سنی و شیعی، ارتقای گفتگوهای بین‌مذهبی و تقویت مبانی علمی تقریب استفاده شوند. واژگان کلیدی: حضرت علی(ع)، ذخائر العقبی، مناقب الطاهرین، روایات فضائل. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_225402.html چکیده شناختِ نقش و کارکرد سیاست‌ مذهبی حکومت گران و نتایج و پیامدهای آن، راهگشای افق‌ها و عرصه‌های نو در پژوهش‌های تاریخی با رویکرد تاریخ اجتماعی و فرهنگی به شمار می‌رود. عهد افشاریه اگرچه دورانی کوتاه و گذرا در تاریخ ایران بود، ولی به دلیل تلا ش ها و اقداماتی که نادرشاه در زمینه مذهبی انجام داد، عصر شاخصی برای شناخت تحولات مذهبی محسوب می شود. علی رغم فراوانی پژوهش های صورت گرفته در مورد جنبه های مختلف حکومت نادر، آنچه که کمتر بدان پرداخته شده است و یا حداقل به طور مستقل و علمی مورد مطالعه قرار نگرفته است، بررسی و تحلیل زمینه ها، دلایل و اهداف و انگیزه های وی از سیاست مذهبی خاص خود و موضوع اتحاد اسلامی است. این پژوهش با روش توصیفی، تحلیلی و با تکیه بر روش کتابخانه ای و اسنادی به بررسی وجوه مختلف سیاست مذهبی نادر می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که، نادرشاه کوشید تا با طرح و اجرای نظریه اتحاد اسلامی ضمن کسب مشروعیت به تولید و بازتولید رضایت عمومی برای خود در میان نخبگان و تصمیم سازان دولت های جهان اسلام بپردازد. نادر با اهداف سیاسی، اصل اتحاد اسلامی را در نحوه رویکرد به ایرانیان اهل سنت در داخل و مناسبات با دیگر دولت های مسلمانان بویژه عثمانی مورد توجه قرار داد، که گامی مهم در راستای هم گرایی اسلامی محسوب می‌شد، اگرچه در نهایت به دلیل شرایط تاریخی خاص این عصر، به خصوص عدم استقبال علمای عثمانی، این سیاست موفقیت آمیز نبود. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_225407.html با توجه به تلاش‌های پیوسته دشمنان اسلام در جهت سوء استفاده از اختلافات مذاهب و ایجاد تفرقه میان امت اسلامی، تقریب مذاهب اسلامی از دیرباز یکی از مهم‌ترین مسائل جهان اسلام بوده است. در طول تاریخ اسلام، عالمان بسیاری درباره تقریب مذاهب اسلامی اظهار نظر کرده و پیشنهاداتی در این جهت ارائه کرده‌اند؛ یکی از این دانشمندان، علی شریعتی است که دیدگاههای او در این باره با وجود اهمیت بسیار، کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. بر این اساس، پژوهش حاضر سعی کرده است شاخصه‌های مستخرج از آثار علی شریعتی و راهکار ارائه‌شده از سوی او درباره تقریب مذاهب اسلامی و وحدت اسلامی را با کاربست روش توصیفی تحلیلی از رهگذر آثار وی تبیین کند. به طور کلی، ‌شاخصه‌های استخراج شده در آثار علی شریعتی در پیشبرد اهداف مربوط به تقریب مذاهب اسلامی عبارتند از: 1- حرکت در مسیر عقلانیت و تأکید بر تحلیل‌های فرامذهبی؛ 2- دفاع منطقی از مذهب به جای توهین به مذاهب دیگر؛ 3- بهره بردن از اظهارات مخالفان در دفاع از عقاید مذهب؛ 4- رعایت جانب انصاف و بیان نقاط مثبت مخالفان مذهب؛ 5- تحلیل علمی اختلافات مذاهب با در نظر گرفتن دشمنان اصلی اسلام. علی شریعتی، حرکت در مسیر وحدت اجتماعی در عین کثرت اعتقادی را تنها راهکار وحدت اسلامی و تقریب مذاهب اسلامی می‌داند و پرهیز از تعصب و افراط‌گرایی و احترام به مقدسات مذاهب را از لوازم آن معرفی می‌کند. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_225409.html چکیده در دوره‌های مختلف تاریخ اسلام، شخصیت‌ها و عالمان بزرگی پا به عرصه وجود نهاده‌اند که کارنامه‌های علمی و فرهنگی ارزنده و درخور ستایشی را به نام خود ثبت کرده‌اند. امام ابوحنیفه(ره) یکی از این شخصیت‌های تأثیرگذار در جهان اسلام است که جایگاه مهمی در تاریخ مذاهب اسلامی دارد. او با اهل‌بیت پیامبر(ص) از جمله امام صادق(ع) تعامل سازنده داشت. براین اساس، مسئلة پژوهش عبارت است از همگرایی امام ابو حنیفه(ره) با اهل‌بیت(ع) به مثابه راهکار تقریب زیست اجتماعی است. این مقاله با بهره‌بری از منابع تاریخی و بایسته‌های روش تاریخ‌پژوهی به این سوال پاسخ داده است که« همگرایی امام ابو حنیفه(ره) با اهل‌بیت(ع) چگونه بوده است؟ تا به عنوان راهکار تقریب زیست اجتماعی در بین مسلمانان مطرح شود. این تحقیق با بهره‌بری از منابع مکتوب در مقام گردآوری بوده و از روش تحلیلی- توصیفی بهره برده است. به نظر می‌رسد که در میان ائمه اهل سنت، امام ابوحنیفه از جمله فقیهانی است که با اهل‌بیت(ع) همگرایی و تعامل مثبتِ بیشتر داشته است. برونداد پژوهش این است که با توجه به اینکه سیرۀ عملی بزرگان دینی و مذهبی؛ مانند ابو حنیفه، الگوی رفتاری جامعه امروز است، می‌تواند به عنوان راهکار تقریب زیست اجتماعی در تعامل بین عالمان مسلمان باشد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_225411.html خداوند در قرآن در آیات متعدد قضاوتهای حضرت موسی ع را بیان فرموده است. به عنوان نمونه برجسته، می توان قضاوت حضرت موسی ع نسبت به افعال عبد صالح و یا برخورد وی با برادرش هارون را نام برد. مفسران شیعه و اهل تسنن در تحلیل مؤلفه های این قضاوت ها نظرات مختلفی را ابراز نموده اند. منبع علم حضرت موسی ع در قضاوتها، سبک داوری و مواردی از این دست از جمله موارد اختلافی می باشد. این پژوهش با تکیه بر دو تفسیر المیزان و فی ظلال القرآن به عنوان دو تفسیر مطرح معاصر شیعی و اهل تسنن به بررسی تطبیقی قضاوتهای حضرت موسی ع که در قرآن مطرح شده، پرداخته است. یافتههای پژوهش، حاکی از آن است که مفسر شیعی به دلیل اینکه معتقد به عصمت حضرت موسی ع است در تمامی قضاوتها تلاش می نماید که تحلیل قضاوت را به گونه ای مثبت بیان کند. مفسر اهل تسنن نیز در بسیاری موارد اینگونه عمل نموده است؛ همچون بحث در مورد لازمۀ قضاوت، که علم و آگاهی است و معتقدند که علم و آگاهی به حضرت موسی ع آموزش داده شده است. و یا اینکه حضرت موسی (ع) پس از شناخت و آگاهی، از حد و مرز قضاوت که توسط خداوند مشخص میشود، به تشخیص کنشگران ماجرا و واکنش قاطعانه، دست یافت. در این موارد مفسر اهل تسنن نیز همگام با مفسر شیعی است اما در برخی موارد نیز مفسر اهل تسنن خود را ملتزم نمی داند که حضرت موسی ع را از صفاتی همچون تندخویی و شتابگری مبرا کند. مثلا داستان برخورد موسی(ع) با هارون(ع) نشانهای از این رویکرد قضاوتی است که از منظر سید قطب، تندخویی و شتابگری موسی(ع) مشهود است؛ امّا علامه طباطبایی شتاب موسی(ع) را در مسیر حق دانسته و سختگیری او د https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_225415.html نکول از سوگند، یکی از شیوه‌های اثبات در نظام حقوقی اسلام، به‌معنای امتناع مدعی‌علیه از ادای سوگند بدون رد آن به مدعی است. با وجود اهمیت این نهاد در دعاوی مدنی، تبیین فقهی و حقوقی آن، به‌ویژه در بُعد تطبیقی میان مذاهب خمسه و قوانین نافذه جمهوری اسلامی ایران و افغانستان، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. ضرورت این تحقیق از آن‌جاست که تفسیرهای مختلف درباره نکول، آثار مهمی بر سرنوشت دعوا دارد و تبیین دقیق آن می‌تواند در وحدت رویه قضایی و اصلاح قوانین مفید باشد. سؤال اصلی تحقیق آن است که «نکول از سوگند در مذاهب خمسه چه مبانی فقهی دارد و قوانین ایران و افغانستان چه رویکردی در قبال آن اتخاذ کرده‌اند؟» فرضیه تحقیق بر این مبناست که «در فقه اسلامی و قوانین موضوعه، نکول از سوگند می‌تواند به‌عنوان مبنایی مستقل برای قضاوت و صدور حکم تلقی گردد.» پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و تطبیقی، با استناد به منابع فقهی معتبر و متون قانونی، به بررسی موضوع پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که علی‌رغم پذیرش اصل سوگند در همه مذاهب، در خصوص آثار نکول، دیدگاه‌ها متفاوت است؛ برخی قضاوت بر مبنای نکول را جایز می‌دانند، برخی آن را به رد سوگند منتهی می‌کنند، و گروهی نیز نظریه حبس را مطرح می‌کنند. در قوانین ایران و افغانستان نیز ردپای این اختلاف‌نظرها مشاهده می‌شود. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_225523.html ابن کثیراز مفسران صاحب نام اهل سنت است که تفسیر القرآن العظیم وی از جمله تفاسیر روایی محسوب می شود و در آن روایات تفسیری فراوانی از صحابه و تابعان وجود دارد. بررسی ها نشان می دهد در میان این روایات وی احادیثی را هم در هنگام بیان تفاسیر آیات از پیشوایان امامیه نقل و از جمله صادقین(ع) نقل کرده است، که شمار آن ها در تفسیر مربوط به سوره حمد و بقره به ۲۲ روایت می رسد. با بررسی این روایات هفت گونه روایت تفسیری از صادقین(ع) شناسایی شد که عبارتند از: تبیین لغت،توضیح آیه، نقد اسرائیلیات، بیان قرائت آیه، سبب نزول و ادعیه قرآنی. در مجموع نتایج بررسی این پژوهش که به شیوه توصیفی-تحلیلی و با بررسی کتابخانه ای انجام شده حاکی از رویکردی انتقادی از سوی ابن کثیر در نقل روایات صادقین(ع) است. به گونه ای که گاهی به نقد سند و گاهی به نقد متن این روایات پرداخته و عمدتاً با توجه به عدم تطابق این روایات با معیارهای حدیثی اهل سنت، این نوع روایات را ضعیف دانسته است. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_230997.html نظم اعجاز گونه و حکیمانه قرآن که در چینش واژگان، عبارات و آیات تجلی‌یافته این ساختار هدفمند، گاه موجب ابهام در معنای ظاهری آیات می‌شود. بااین‌حال، در مواردی که تقدیم‌وتأخیر موجب ایجاد ابهام نشده، تبیین دلایل این چینش بلاغی می‌تواند به فهم بهتر معانی آیات و ارائه تفسیری دقیق‌تر کمک کند. باتوجه‌به این مهم، موضوع تقدیم‌وتأخیر آیات از دیرباز مورد توجه دانشمندان علوم قرآنی و مفسران بوده است. «روح المعانی فی تفسیر القرآن» اثر محمود بن عبدالله آلوسی گسترده‌ترین و جامع‌ترین تفسیر در اهل‌سنت است این تفسیر جامع نظرات و آرا مفسران پیشین است. از جمله دیگر تفاسیر «المیزان فی تفسیر القرآن» اثر طباطبایی از مهم‌ترین تفاسیر شیعه در عصر حاضر است که بر اساس روش تفسیر قرآن به قرآن نوشته شده است. طباطبایی و آلوسی علاوه بر ارائه دیدگاه‌های جدید در علوم قرآنی نیز بحث‌هایی نوین را مطرح نموده‌اند که در نوع خود منحصربه‌فرد است. این پژوهش به معرفی و تطبیق دیدگاه‌های طباطبایی و آلوسی در موضوع تقدیم‌وتأخیر؛ در ساحت مفهومی پرداخته است. از نتایج این پژوهش تطبیق و تحلیل رویکرد این دو مفسر در مواجهه با تقدیم‌وتأخیر است که با توجه به ساحت معنا و رفع ابهام آیات، مفهوم صحیح‌تری را از آیه مطرح می‌نمایند و براین‌اساس، گاه نظرات سایر دانشمندان را رد می‌کنند و گاه می‌پذیرند. این در حالی است اگر تقدیم‌وتأخیر در آیه صورت‌گرفته باشد و به فهم معنای آیه یا بیان نکته‌ای کمک کند، آن علت توسط این دو مفسر مورد بحث قرار می‌گیرد. تأثیرپذیری طباطبایی از نظرات سایر مفسرین بسیار اندک است و بیشتر نظر خود را به‌صورت مستقل بیان می‌کند؛ اما تأثیرپذیری آلوسی نسبت به طباطبایی در پذیرش آرا سایر مفسرین بیشتر بوده است. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_231483.html یکی از مسائل اختلافی بین فقیهان مذاهب اسلامی، نحوه إعطای زکات می‌باشد. فقیهان امامیه، حنفیه و مالکیه با استناد به برخی روایات، اجماع و غرض شارع معتقد به جواز پرداخت قیمت مال یا بدل آن شده‌اند. در مقابل حنابله و شافعیه، پرداخت زکات را منحصر در همان مال نموده و جهت اثبات دیدگاه خویش به برخی روایات، اجماع و عدم تقویم اجناس استناد کرده‌اند. منشأ اختلافات مذکور، مبتنی بر تحلیل و نوع برداشت متفاوت ایشان از ادله مورد استناد است. با توجه به اهمیت موضوع در ادای تکلیف مؤدیان و متصدیان زکات ، وجود آراء مختلف در مورد کیفیت پرداخت زکات و عدم پژوهشی مستقل در این زمینه، چنین تحقیقی جهت نیل به نظریه صحیح، ضرورت دارد. تحقیق حاضر با روش توصیفی – تحلیلی برای حل این مسئله به بیان و بررسی ادله دو دیدگاه پرداخته و پس از طرح دو دیدگاه، به این نتیجه دست یافته که قاعده نخست و مورد اتفاق همه فقیهان مذاهب اسلامی ،پرداخت زکات از خود اجناس بوده است لکن در مواقع ضرورت و مصلحت می‌توان قیمت اجناس را هم محاسبه نمود. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_232785.html بررسی سیره اجتهادی امام علی نشان می دهد نمودِ فقهی ایشان به ویژه در قلمرو فقه حکومتی بسیار درخشان و بارور است ایشان به بسیار فتوا دادن براساس اجتهاد خود مشهور می باشد و با مدال «أقضَى أمَّتی عَلیِّ بنِ أبی طالبٍ» برجسته ترین قاضی رسول خدا و خلفای پیش از خود گردید و روایات اجتهادیشان میراث فقهی اهل سنت را سیراب نموده است؛ در این جستار سعی گردید با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی، پاره‌ای از روایات اجتهادی امام علی در منابع اهل سنت در مورد مصادر اجتهادی ایشان و چگونگی رویاروییشان با باغیان مورد واکاوی تحلیلی قرارگیرد و این نتیجه حاصل شد که ایشان گرچه رأی و نظرش همیشه متکی بر کتاب خدا و سنت پیامبرش بود اما در مواردی اگر پاسخی صریح در آن‌ دو نمی‌یافت، مجتهدی توانا بود که با توجه به قواعد کلی موجود در مصادر اصلی، با قیاس اجتهاد می‌کرد و گاهی نیز مصالح مرسله، استحان و عرف را در استنباطات خود به کار می‌گرفت. امام علی وجود مجاز، حمل مطلق بر مقید، تخصیص عام به خاص را در رجوع به قرآن و عمل به خبر واحد را در رجوع به سنت مد نظر داشت. وی در دوران خلافت خود توانست در چگونگی مواجهه با مخالفان حکومتی (باغیان) با رجوع به مصادر اجتهادی، فقهی روشن و پویا پایه ریزی نماید و برای همیشه مرجع فقیهان پس از خود گردد تا جاییکه به اعتراف بسیاری از مجتهدین، اگر رویارویی امام علی با باغیان نبود، شیوه قتال با اهل قبله ناشناخته باقی می‌ماند. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_234588.html شکل‌گیری منابع رسمی و معتبر استنباط در میان مذاهب اسلامی همواره با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است. مقاله پیش رو در پی کاویدن علل مختلفی است که مخالفت با استحسان را برانگیزانده است. نگارندگان علل محتمل این مخالفت را در دو جنبه شناسایی کرده اند. جنبه معرفت شناختی و جنبه جامعه شناختی. در خصوص علت معرفت شناختی باید گفت که یکی از ریشه های مخالفت بسیاری از فقیهان اصحاب اثر با عنصری چون استحسان در فقه اصحاب رأی، ای چه بسا در نبود ذهنیت و تعریف مشترک از استحسان است. نبود این ذهنیت و تعریف مشترک، منجر به این می شود که فقیهان درباره چگونگی کاربست‌ استحسان نیز اتفاق نظر نداشته باشند. و در خصوص علت جامعه شناختی این موضوع، توجه به تضاد منافع و نبرد قدرت میان نهاد فقاهت و خلافت راهگشا خواهد بود. در حالی که استحسان و به طور کلی عناصر استنباطی مبتنی بر رأی، زمینه دخالت خلیفه در امر افتا را ایجاد می کرده است؛ فقیهانی چون شافعی با نامعتبر دانستن استحسان به عنوان یک دلیل معتبر، پای قدرت سیاسی را از دخالت در قلمرو قدرت علمی کوتاه کردند. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_234589.html چکیده: پژوهش حاضر، به دلیل ضرورت الگوپذیری مسلمانان از سیره پیامبر9، با روش توصیفی – تحلیلی به واکاوی مکتوبات سیره پیامبر پرداخته، میزان دخالت باورهای سیره نگاران در مکتوبات سیره را بررسی کرده است. مسأله مهم این پژوهش این است که آیا کتابت سیره در میان پژوهش‌گران مسلمان از نگرش‌ها و باورهای مورّخان مجزّا بوده و رویدادها بدون دخالت معتقدات کلامی مورّخ، توصیف و تبیین شده‌اند؟ یا نویسندگان در حوادث مهم و مؤثّر سیره، با عینک خود به نظاره نشسته و روایتگر آن بوده‌اند؟ مفروض است که تاریخ نگار زبده هرگز با ذهنیّتی خالی بر سر صحنه‌ی تاریخ حاضر نمی‌شود و در کمترین حالت قادر به چشم پوشى از ارزش‏هاى اخلاقى خاصّ خود نیست. دست آورد این نوشتار آن است که به گواهی وجود این دست منابع، تحلیل‌های تاریخی بر اساس باور، اندیشه و معتقدات مورّخان ارائه شده است و مؤلّفه‌های مهم کلام اسلامی بر نوشتار سیره پژوهان سایه افکنده است؛ تا آنجا که می‌توان، رویکرد کلامی را قدیمی‌ترین رویکرد و خوانش‌ تاریخی به حساب آورد. قطعیّت‌های مفروض کلامی، اسناد رویدادها را تحت الشّعاع خود قرار داده و سندها ناخواسته رنگ باخته‌اند و باورها در تحلیل رخدادها حاکم گردیده‌اند؛ بدین سبب در نزاع میان قطعیّتِ یک باور و ظنّی بودن یک سندِ مکتوب، قطع بر ظنّ اولویّت یافته است. علاوه آنکه مؤلّفه-هایی همچون عصمت، علوم غیب، اعجاز و امدادهای الهی، انتصاب یا انتخاب جانشین پیامبر، در پردازش اخبار سیره، نقش مؤثّری داشته‌اند؛ در نتیجه مکتوبات سویه‌دار بسیاری در سیره پیامبر بوجود آمده است. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_236194.html چکیدهاصطلاح اهم، یک بخشی از قاعده اهم و مهم بوده که هنگام تزاحم احکام و در صورت اینکه هیچ راهی دیگری نباشد جز اینکه یکی را پذیرفت و دیگر را رها کرد؛ باتوجه به مبانی اصلی و فرعی در حوزه فقه اسلامی، اعم دراهل سنت و امامیه مطرح شده و با تقدم اهم که درجه اش نسبت به مهم بالاتر است، فقهای اسلامی لزوما «اهم» را پذیرفتند و مهم را کنار گذاشته اند. مسئله این است که، هرگاه کسی برخلاف قاعده مذکور (ترک اهم) شود و در عوض آن مهم پذیرفته بشود مسئولیتی در پی خواهد داشت یاخیر؟ در این تحقیق بدان پاسخ داده شد که در فقه اسلامی اعم از اهل سنت و امامیه بررسی شد که در پذیرش تقدم اهم بر مهم دیدگاه ها یکسان است و ترک اهم دارای مسئولیت بوده و این مهم بستگی به چگونگی عمل دارد که نوع مسئولیت را متفاوت می سازد، یعنی بدین معنی که گاهی ترک اهم مستوجب مسئولیت اخروی و بعضا مستوجب مسئولیت دنیوی خواهد بود. صرف تفاوت که بین گفتمان فقهی اهل سنت و امامیه در این باب به دست آمد اینکه در بررسی مسئولیت ترک اهم در کتاب، استنادات مذاهب یکسان بوده اما در بقیه موارد مثل سنت، اجماع، عقل و قیاس با متن و منابع متفاوت اما در تکلیف، به نظر می رسد دیدگاه ها مشابه و یکسان است. طوری که در غیر کتاب، به موضوع از نگاه و منابع هر مذهب (سنی و شیعی) پرداخته شده و در هیچ یکی از مذاهب نظریه و دلیلی پیدا نشد که گواه بر عدم مسئولیت ترک اهم باشد. پژوهش حاضر در صدد است به شیوه توصیفی – تحلیلی و با مراجعه به منابع مکتوب به بررسی موضوع بپردازد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_239783.html الهیات عملی از مفاهیم معرفتی جدید است که در عصر حاضر در جهان غرب و با رویکرد کاربردی سازی الهیات پدیدآمده است و اندیشمندانی از جمله اوسمر در این خصوص تالیفاتی را به انجام رسانده‌اند و دارای نظریاتی در این حوزه هستند. علیرغم خاستگاه غربی، این دانش جایگاه خود را در مطالعات اسلامی باز کرده و مورد توجه اندیشمندان مسلمان قرار گرفته است و کاربرد آن در حوزه تقریب مذاهب اسلامی می‌تواند یکی از کارکردهای آن باشد. در این مقاله با توجه به ارکان چهارگانه مطرح شده در نظریه اوسمر، کاربردی کردن الهیات اسلامی در سطوح کارکردی توصیفی تجربی، تفسیری، هنجاری و عملی و به ویژه با تاکید بر کارکردهای عملی آن در حوزه تقریب مذاهب اسلامی مورد توجه قرار گرفته است.یافته‌های این پژوهش که بر اساس گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و به شیوه توصیفی تحلیلی انجام شده نشان می‌‌دهد که از میان چهار وظیفه الهیات عملی، وظیفه تفسیری و کارکرد هنجاری آن در تقریب یعنی دگرپذیری در کنار وظیفه عملی، بیشترین تاثیر را در ترویج فرهنگ تقریب دارد و در این میان نقش و کارکرد علما در تحقق این امر نخست میان خود و سپس در جامعه اسلامی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است گرچه این نکته به معنای نفی کارکرد حکومت‌ها و مردم نبوده و نقش آنها نیز بسیار پررنگ است. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_245123.html درهمه باورها، اعم از دینی وغیردینی، مصطلحاتی وجود دارد که باورمندی به‌آن در بسیاری حوادث تاثیر بهسزایی دارد. اصطلاحات"مهدویت"،"قائم"،"غایب"،"مستودع"و"مستور"که درحوزه تشیع امامی بهوجود آمده، دارای نتایج وپیامدهای بسیار بوده که می‌طلبد چگونگی پیدایش این اصطلاحات نخست بررسی وسپس اثراتی را که درپی داشته واکاوی گردد. دراین پژوهش بااستفاده ازابزارمکتوب(تاریخ) و رخدادهای فعلی وباروش" توصیفی -تحلیلی"مطرح می‌شود که درحوزه اسلامی می‌توان به سه مقوله مهم دست یازید. یکی آنکه عده‌ای از این‌گونه باورها خواسته‌اند در جامعه تاثیر مثبت بگذاند ومردم را باامیدبه آمدن منجی همواره به بالندگی وآماده شدن برای زندگی بهتر سرزنده وشاد نگهدارند. گروه دیگر با تبلیغ به اینکه در انتظار موعود بودن خود یک عمل مطلوبیست وباید برای تغییر جامعه ورسیدن به اهداف مثبت در انتظار آمدن منجی بود. وروشن است که این مقال مردم را از عمل موثردرتغییرمثبت وایجاد تحولات اجتماعی باز می‌دارد. و گروه سوم با باورمندی به چنین اعتقادی خود را به‌عنوان منجی معرفی کرده  واکثرًا ازاین موضوع استفاده سوء کرده ومی‌کنند. اعتقاد به منجی، علاوه بر تبیین ایده‌های دینی، ابتدا در برگزیدن امام و راهبر جامعه اسلامی و سپس پیدایش فرقه‌های متعدد با آرای متناقض تاثیر شگرفی داشت، به‌گونه‌ای که هریک از مبلغان وپیروان ایشان، مقاصد غایی خود را در توسعه مذهب خود دنبال می‌نمود. ازهمین رو است که اسماعیلیه به‌عنوان فرقه پیشرو درتوجه به مباحث فلسفی وتاویل متون واعمال دینی وباطنیگری بر سراختلاف عقیدتی در مورد امامت شیعیان، پس ازرحلت امام جعفر صادق(ع)، مقولات نوی درباور به امامت (یکی از اصول مذهب امامیه) مطرح ساخته ودرسرزمینهای اسلامی؛ بویژه ایران، رسوخ سیاسی واعتقادی پیداکردند؛وحضور ایشان در ترویج فرقه با لحاظ صیانت از منجی و برخورد باعقاید مخالف، زمینه‌ساز کنشهای بسیار در جامعه اسلامی گردید. تا جایی که حاصل عمده کارشان تاسیس خلافت فاطمیان در غرب جهان اسلام و رواج و نهادینه شدن تشیع دوازده امامی در جابه‌جای دنیای اسلام شد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_245125.html دستیابی به الگویی کارآمد برای فهم قرآن کریم که بتواند ضمن پاسخگویی به مسائل نوپدید اجتماعی، بستری برای هم‌گرایی اسلامی و تقریب مذاهب فراهم آورد، از دغدغه‌های مهم قرآن‌پژوهی معاصر است. در این میان، واکاوی روش تفسیری اندیشمندان مصلح و اجتماعی‌نگر نظیر شهید بهشتی اهمیت می‌یابد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، به استخراج و مدل‌سازی مبانی، قواعد و روش تفسیری ایشان پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد روش تفسیری بهشتی، اجتهادیِ جامع‌نگر با گرایش اجتماعی است. وی با مبنا قرار دادن امکان فهم همگانی قرآن و قاعده ارجاع متشابهات به محکمات، از روش تفسیر قرآن به قرآن بهره می‌جوید. نکته متمایز در روش ایشان، دخالت دادن شرایط عصر نزول و فهم واژگان در بستر تاریخی برای استخراج نظامات اجتماعی است. همچنین وی جایگاه امامت و رهبری را در فهم بطون عمیق آیات و تطبیق آن‌ها با مقتضیات زمان مؤثر می‌داند. لذا روش تفسیری شهید بهشتی به دلیل تمرکز بر محکمات قرآنی و پرهیز از تفسیر به رأی یا جمود بر روایات ظنی، ظرفیت بالایی برای تقریب مذاهب اسلامی دارد. این روش با ارائه فهمی عقلانی و اجتماعی از دین، زبانی مشترک برای گفت‌وگوی بین‌مذاهب در جهت حل معضلات جامعه اسلامی ایجاد میکند. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_245126.html در میان متفکران مسلمان "علی عبدالرازق مصری" به عنوان پیشگام نظریۀ جدایی دین از سیاست، مدعی است در قرآن دلیل یا شبه دلیلی بر حکومت یا سیاست اقامه نشده است. در این مقاله هدف این است که ادعای مذکور براساس آرای مفسر بزرگ جهان اسلام علامه جوادی آملی مورد تحلیل و نقد قرار گرفته است.روش مورد استفاده در این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای اسنادی می باشد. نتایج یه دست امده نشان دهنده آن است که دیدگاه علی عبدالرازق در مورد حکومت اسلامی دیدگاهی نامعقول و نوعی تفسیر به رأی نمودن آیات قرآن است. همچنین دین از سیاست جدا نیست بلکه لازم و ملزوم یکدیگرند و مداخله انبیاء الهی در امور اجتماعی یک وظیفه بر پایه تعالیم الهی بوده که این خود نشان دهندة دخالت دین در تمام شئون دنیاست ونیز حکومت یک ضرورت است که اجرا کننده احکام اجتماعی و حقوقی دین در جامعه می‌باشد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_245127.html در مطالعات فرقه‌شناسی و تاریخ اندیشه اسلامی، مفهوم «نحله» با ابهامات تعریفی و کاربردهای متناقضی در متون کلاسیک و معاصر روبرو است. نارسایی در فهم تاریخی این مفهوم که نقش محوری در تحلیل جریان های فکری و مذهبی دارد، موجب برداشت های ناقص از سیر تطور مفاهیم دینی و فلسفی در تمدن اسلامی شده است. پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی- معناشناختی و با روش تحلیل واژگانی و بررسی بافت تاریخی این واژه در منابع اصلی فرقه‌نگاری (مانند آثار شهرستانی، ابن‌حزم، مسمعی، اسفراینی و دیگران) و پژوهش‍‌های عربی، فارسی و غربی معاصر با هدف تبیین سیر تحول معنایی مفهوم «نحله» در متون کهن اسلامی و مطالعات معاصر به دنبال پاسخ‌گویی به پرسش اصلی؛ تحولات معنایی مفهوم «نحله» در منابع اسلامی و مطالعات جدید چگونه بوده است، می‌باشد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه معیارهای شناسایی «نحله» (مانند فقدان شریعت نزد شهرستانی، انکار توحید نزد ملطی، یا هدف پنهان ابطال دین نزد رازی) میان نویسندگان متفاوت است؛ ولی همگی در قراردادن آن در تقابل هویتی با «امت واحده» یا «اسلام راستین» هم‌نظرند. در مطالعات معاصرنیز این مفهوم عموماً با همان بار منفی و به عنوان معادل مکاتب انحرافی به کار می‌رود. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_245128.html مقاله حاضر به تحلیل عقلانی مبانی بنیادین الگوی اسلامی برائت با تأکید بر پیوستگی آن‌ها می‌پردازد. الگوی برائت ، به عنوان یکی از آموزه‌های مهم اسلام، بر پایه مبانی بنیادینی استوار است که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. این مبانی، که ریشه و اساس برائت را تشکیل می‌دهند، نه تنها نشان‌دهنده عقلانیت این آموزه و سازگاری آن با سایر آموزه‌های دینی هستند، بلکه انسجام و پیوستگی درونی آن‌ها نیز قابل توجه است. هدف از این پژوهش، تبیین دقیق این مبانی بنیادین و آشکار ساختن ارتباط و پیوستگی میان آن‌ها است، تا نشان داده شود که حکم برائت بر پایه اصولی عمیق و مستحکم استوار است که تحلیل عقلی نیز آن را تأیید می‌کند. این تحقیق، با رویکردی نظری و مساله محور، به تکمیل داده‌های پیشینیان می‌پردازد. داده‌های پژوهش از طریق مطالعه کتابخانه‌ای و تأمل در آموزه‌های دینی جمع‌آوری شده و با تحلیل عقلی، ارتباط میان این مبانی با یکدیگر و همچنین با مفهوم برائت کشف شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که الگوی اسلامی برائت دارای مبانی بنیادین مختلفی است که می‌توان آن‌ها را در چهار قسم مبانی هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی، انسان‌شناختی و خداشناختی تحلیل نمود. نتیجه آن‌که، برائت بر پایه مبانی بنیادینی استوار است که عقل قادر به تحلیل آن‌ها بوده و ارتباط وثیقی میان این مبانی و مفهوم برائت و همچنین میان خود مبانی وجود دارد، که سبب شده تا الگوی برائت یک الگوی متقن، منسجم و سازگار با دیگر آموزه‌های دینی باشد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_245131.html نیمه دوم سده نخست هجری قمری از مهم‌ترین مقاطع شکل‌گیری و تکوین اندیشه اسلامی به‌شمار می‌آید؛ دوره‌ای که در آن جریان‌هایی چون مرجئه و قدریه، در پی تحولات سیاسی و اجتماعی صدر اسلام، پدید آمدند و به‌تدریج به نحله‌هایی اثرگذار در عرصه کلام اسلامی تبدیل شدند. این جریان‌ها، با عبور از خاستگاه‌های صرفاً اجتماعی، در قالب صورت‌بندی‌های نظری منسجم، در مواردی به ابزار توجیه و مشروعیت‌بخشی به ساختار قدرت اموی بدل شدند.در این بستر، جریان اهل‌بیت(ع) به رهبری امام سجاد(ع)، به‌عنوان مرجع اصیل و هنجاری اندیشه اسلامی، مواجهه‌ای فعال و نظام‌مند با این نحله‌ها در پیش گرفت. برخلاف تلقی‌های رایج که امام سجاد(ع) را شخصیتی گوشه‌نشین و منفعل در برابر تحولات سیاسی و فکری عصر خود می‌دانند، این پژوهش نشان می‌دهد که آن حضرت با حضوری آگاهانه و اثرگذار در متن جامعه اسلامی، نقشی تعیین‌کننده در جهت‌دهی به منازعات فکری و اعتقادی سده نخست هجری ایفا کرده است.پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا بر منابع تاریخی، حدیثی و رجالی، به بررسی مواضع کلامی امام سجاد(ع) در برابر دو جریان مرجئه و قدریه می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که امام(ع) از یک‌سو، با تأکید بر پیوند ذاتی ایمان و عمل، به نقد بنیادین آموزه‌های مرجئه پرداخت و از سوی دیگر، با رد اختیار مطلق انسانیِ قدریه، نظریه «الأمر بین الأمرین» را به‌عنوان چارچوبی متعادل، عقلانی و مبتنی بر مبانی توحیدی و عدلی اسلام تبیین کرد. بر این اساس، مقاله حاضر نشان می‌دهد که میراث فکری امام سجاد(ع) نه‌تنها واجد رویکردی انتقادی نسبت به جریان‌های انحرافی عصر خویش است، بلکه سهمی بنیادین در سامان‌بخشی الهیات شیعی و تثبیت چارچوب‌های نظری آن در تاریخ اندیشه اسلامی دارد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_245279.html https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_251501.html گفتمان تقریب مذاهب اسلامی، با وجود تأکیدهای نظری فراوان، در عمل غالباً در سطح گفت‌وگوهای کلامی و توصیه‌های اخلاقی باقی مانده و کمتر توانسته است به راهبردی کارآمد برای هم‌گرایی پایدار میان مذاهب اسلامی تبدیل شود. یکی از عوامل مؤثر در این وضعیت، نوع مواجهه تفسیری با قرآن کریم است که در بسیاری از موارد، به تمرکز بر اختلافات اعتقادی و کلامی انجامیده و ظرفیت‌های وحدت‌بخش متن وحی را در حاشیه قرار داده است. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی، می‌کوشد امکان و کارکرد تفسیر تمدنی قرآن را در بازتعریف گفتمان تقریب مذاهب اسلامی بررسی کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تفسیر تمدنی، با تمرکز بر اهداف کلان هدایت قرآنی و ضرورت‌های عینی تمدن اسلامی، سطح مواجهه مذاهب با قرآن را از منازعات کلامی به مسئولیت‌ها و دغدغه‌های مشترک اجتماعی و تمدنی ارتقا می‌دهد. در این چارچوب، قرآن کریم نه به‌عنوان متنی اختلاف‌برانگیز، بلکه به‌مثابه منشور تمدن‌ساز امت اسلامی بازخوانی می‌شود. نتیجه آنکه تفسیر تمدنی قرآن می‌تواند با برجسته‌سازی اشتراکات بنیادین قرآنی، زمینه هم‌گرایی عملی و همکاری تمدنی میان مذاهب اسلامی را فراهم ساخته و گفتمان تقریب را از پروژه‌ای نظری به راهبردی کارکردی و پایدار ارتقا دهد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_251601.html شناخت ابعاد مختلف تاریخ عرب جاهلی از جمله موارد فرهنگی آن، یاری‌گر ذهن تاریخ پژوهان در فهم بستری است که اسلام عزیز در آن ظهور کرده است و این خود به درک بهتر وقایع تاریخ اسلام از جمله احکام موضوعه اسلام کمک می کند. واکاوی نگرش عرب جاهلی به مفهوم مرگ و به تبع آن سنت هایی که برای عزاداری بر مردگان اجرا می کردند، یکی از بهترین دریچه‌های مطالعاتی فرهنگ جاهلی است که با مطالعه آن شأن صدور بعضی احادیث در مورد گونه های عزاداری آشکار می شود. هدف اصلی این پژوهش آن بوده که با روش توصیفی تحلیلی ضمن دستیابی به عقاید مردم عصر جاهلی به مرگ و شیوه عزاداری آنان، با بررسی احادیث نقل شده از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در منابع اهل سنت و شیعه، و با آوردن نظر علمای مذاهب و اشتراک و اختلاف آرای آنان، مرز عزاداری پذیرفته شده در اسلام که ممدوح است با عزاداری‌های مذمومی که مانند سنت جاهلی النیاحه به امضای اسلام نرسیده است، تبیین گردد و شاخصه‌ها و نمونه‌هایی از شیوه‌های عزاداری عصر حاضر را که رنگ و بوی عزاداری جاهلی دارد را معرفی نماید. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_251605.html با نگاهی به تاریخ مبارزات کشورهای اسلامی علیه استعمار و اشغال‌گری، این مسئله مورد توجه قرار می-گیرد که یکی از عوامل مهم در ضعف یک ملّت و غلبة دشمن بر آن، ایجاد تفرقه و از هم‌گسستگی میان مردم است؛ به نحوی که نبودِ وحدت میان آنان، مسیر را برای نفوذ و سلطة دشمنان هموار خواهد کرد. یکی از رسالت‌های مهم علمای اسلامی در درازنای تاریخ اسلام، نهادینه کردن گفتمان وحدت اسلامی در میان مسلمانان و به ویژه پیروان خویش است. امام شافعی به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین فقیهان اهل سنت، با تدوین مبانی استدلال فقهی و توجه به منابع مشترک شریعت، رویکردی ارائه داد که می‌تواند به کاهش اختلافات و تقویت گفت‌وگوی علمی میان مسلمانان کمک کند. در این میان، کتاب «الأمّ» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آثار او، مجموعه‌ای از دیدگاه‌های فقهی و استدلال‌های اجتهادی را در بر دارد که نشان‌دهنده رویکردی مبتنی بر استدلال، گفت‌وگو و احترام به آراء مختلف است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بررسی محتوای کتاب «الأمّ» و دیدگاه‌های فقهی امام شافعی، می‌کوشد ظرفیت‌های وحدت‌آفرین اندیشه او را تحلیل کند. پرسش اصلی پژوهش این است که اثار فقهی و ادبی امام شافعی، به‌ویژه در کتاب «الأمّ»، چگونه می‌تواند به تقویت وحدت و همگرایی میان مسلمانان کمک کند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تأکید امام شافعی بر محبّت اهل بیت (ع) در اشعارش، روی‌آوردن به منابع مشترک فقه اسلامی، شیوه استدلال علمی، و پذیرش اختلاف در چارچوب اجتهاد، زمینه‌ای مهم برای تقریب مذاهب و تقویت وحدت اسلامی فراهم می‌سازد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_251608.html شخصیت امام حسین (ع) و قیام ایشان به دلیل ابعاد فراگیر و چندوجهی، قابلیت تفسیرهای متنوع را دارد و می‌توان با رویکردهای مختلف به آن نگریست. در طول تاریخ، علی‌رغم وجود رویکردها و دیدگاه‌های گوناگون نسبت به قیام امام حسین (ع)، برخی انحرافات و تحریف‌ها، افراط و تفریط‌ها و خطاهای تحلیلی در تفسیر این قیام و موضوع عاشورا رخ داده است. از جمله این انحرافات، تحلیل‌های فرقه‌گرایانه از این حادثه است که پیامدهای اعتقادی، فکری، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی منفی داشته و گاه موجب واگرایی در میان مسلمانان گردیده است. از سوی دیگر، در عصر حاضر همگرایی اسلامی میان پیروان مذاهب اسلامی به مقوله‌ای حیاتی و اساسی تبدیل شده است. اگرچه موضوع همگرایی اسلامی از صدر اسلام مطرح بوده، اما در یک تا دو قرن اخیر با حضور قدرت‌های خارجی در کشورهای اسلامی، اهمیت آن بیش‌ازپیش آشکار گشته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به مفهوم‌شناسی موضوع پرداخته و شخصیت امام حسین (ع) را به‌عنوان محوری برای همگرایی اسلامی تبیین می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که امام حسین (ع) در متون معتبر اهل سنت از جایگاه والایی برخوردار است و اهداف قیام ایشان موردتوافق همه مسلمانان هست. نتایج تحقیق بیانگر آن است که پیروان مذاهب اسلامی با پرهیز از رویکردهای فرقه‌گرایانه، افراطی‌گری و غلو در خصوص شخصیت امام حسین (ع) و با پایبندی به رفتارهای مسئولانه نسبت به یکدیگر و به‌منظور حفظ اصول و مشترکات اسلامی، می‌توانند شخصیت امام حسین (ع) را به‌عنوان نقطه اشتراک و محور همگرایی اسلامی پذیرا شوند. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_251609.html هدف اصلی این نوشتار تحلیل نوع مواجه با پیروان مذاهب اسلامی دیگر با استفاده از مفاهیم مطرح در معرفت شناسی معاصر در خصوص باور است. این تحقیق با روش توصیفی -تحلیلی و بر پایه رویکرد معرفت شناسانه سامان یافته است. علاوه بر رواداری دینی که همواره مورد تاکید بوده است، پرهیز از رئالیزم خام، توجه به اراده گروی غیر مستقیم در باور، تاثیر عوامل غیرعقیدتی موثر بر باور و تاکید بر اخلاق باور از موارد مهمی هستند که بر نحوه مواجه ما با دیگران اثر گذارند. با پذیرش اراده گروی غیرمستقیم، باورهای انسان مستقیما تحت اراده و اختیار آدمی نیست و از این رو باید در مواجه با باورهای مذاهب دیگر همدلی و انعطاف لازم مدنظر قرار داد؛ همچنین در مواجه با مذاهب دیگر نباید تنها به بعد عقیدتی فرد نگاه کرد، بلکه می بایست عوامل غیرعقیدتی موثر بر بارو را نیز در نظر گرفت که نوعی تقصیرزدایی معتدل از مخاطب را به همراه داشته و راه را برای گفتگوی علمی فراهم می سازد. البته در عین حال هر فرد بر اساس اخلاق باور باید احکام و وظایف اخلاقی معطوف به باورهای خود را رعایت کند. امکان گفتگوی بینامذهبی و ترویج رواداری پایدار در جهان کنونی نیازمند توجه به مبانی معرفت شناسی باور دینی است. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_251612.html مسئله فهم صفات خبری چون «ید» و «بطش» یکی از چالش‌های دیرپای الهیات اسلامی است؛ زیرا این تعابیر در ظاهر، معنایی جسمانی یا احساسی را درباره خدا القا می‌کنند و به همین دلیل، مکاتب کلامی در تفسیر آن‌ها مسیرهای متفاوتی پیموده‌اند. ضرورت این پژوهش از همین‌جا ناشی می‏شود. گسترش مناقشات اعتقادی معاصر، به‌ویژه میان جریان‌های سلفی‌گرا و امامیه، نیازمند بازخوانی تطبیقی و انتقادی این مفاهیم بر اساس قرآن، روایت و عقل است. این مطالعه با روش تطبیقی–انتقادی و با تحلیل تفسیری، لغوی و روایی، دیدگاه شارحان حدیث سلفیه و امامیه را استخراج و مقایسه می‌کند. برای صفت «ید»، یافته‌ها نشان می‌دهد مفسران و شارحان سلفی با تکیه بر ظاهر نص، «ید» را صفتی حقیقی اما بلاکیف دانسته و از هرگونه تأویل گسترده پرهیز کرده‌اند؛ در حالی‌که مفسران و شارحان امامیه با رویکرد تنزیهی، آن را به قدرت، نصرت یا واسطه‌گری الهی تأویل نموده‏اند. درباره صفت «بطش»، سلفیه آن را فعلی اختیاری و قائم به ذات الهی تفسیر می‌کنند، اما امامیه آن را تجلی قهر و عدالت الهی در چارچوب علم و حکمت می‌دانند و از هر نوع تشبیه انسانی پرهیز می‌کنند. نتایج نهایی نشان می‌دهد دیدگاه امامیه از نظر سازگاری با سیاق آیات، اصول عقلی و قواعد تنزیه، منسجم‌تر است؛ زیرا هم از تعطیل صفات پرهیز می‌کند و هم امکان تشبیه یا تجسیم را برمی‌چیند. در مقابل، گرچه دیدگاه سلفی در ظاهر به تنزیه ملتزم است، اما تأکید بر اثبات لفظیِ صفات بدون تأویل، زمینه فهم جسمانی را دست‌کم در سطح دریافت عمومی باقی می‌گذارد. https://foroughevahdat.mazaheb.ac.ir/article_251613.html بیانیه‌های دینی و سیاسی از مهم‌ترین ابزارهای شکل‌دهی به گفتمان‌های عمومی در جهان اسلام به شمار می‌روند و از طریق زبان، ساختارهای بلاغی و شیوه‌های اقناعی خود می‌توانند بر افکار عمومی و جهت‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی تأثیر بگذارند. در میان این متون، بیانیه‌های صادرشده از سوی نهادهای دینی بین‌المللی نقش مهمی در تبیین مواضع دینی، اخلاقی و سیاسی نسبت به تحولات منطقه‌ای دارند. با این حال، نحوه به‌کارگیری کنش‌های گفتاری در این نوع بیانیه‌ها و کارکرد گفتمانی آن‌ها کمتر مورد بررسی قرار گرفته است.این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر نظریه کنش گفتاری جان سرل، به تحلیل کنش‌های گفتاری در بیانیه اتحادیه جهانی علمای مسلمان درباره تجاوزات رژیم صهیونیستی به دمشق، حماة و لبنان می‌پردازد. داده‌های پژوهش شامل متن کامل این بیانیه است که بر اساس پنج نوع کنش گفتاری سرل، یعنی کنش‌های اظهاری، ترغیبی، تعهدی، ابرازی و اعلامی، تحلیل شده است. سؤال اصلی پژوهش این است که بیانیه اتحادیه جهانی علمای مسلمان از چه انواع کنش‌های گفتاری استفاده می‌کند و این کنش‌ها چگونه در راستای شکل‌دهی به گفتمان دینی و سیاسی و ترغیب مخاطبان به اقدام در برابر تجاوزات صهیونیستی به کار گرفته شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بیشترین کنش گفتاری مستقیم در این بیانیه مربوط به کنش‌های اظهاری با ۶۰ درصد است و پس از آن کنش‌های ترغیبی و ابرازی قرار دارند. در سطح کنش‌های گفتاری غیرمستقیم نیز کنش‌های ترغیبی بیشترین فراوانی را دارند که بیانگر تلاش گویندگان برای برانگیختن مخاطبان به اقدام سیاسی و اجتماعی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که این بیانیه از طریق ترکیب کنش‌های اظهاری، ترغیبی و ابرازی می‌کوشد ضمن تحلیل وضعیت سیاسی موجود، همبستگی جهان اسلام را تقویت کرده و مخاطبان را به واکنش و اقدام عملی فراخواند.