Motaleat-e-Taghribi Mazaheb-e-Eslami (Proximity Studies of Islamic Denominations) (Foroughe Vahdat)

Motaleat-e-Taghribi Mazaheb-e-Eslami (Proximity Studies of Islamic Denominations) (Foroughe Vahdat)

استحسان و ریشه‌یابی معرفت شناختی و جامعه شناختی مخالفت با آن در مذاهب اسلامی

Articles in Press

Document Type : Research Paper

Authors
fatemeh rajaei 1
hadi mesbah 2
1 دانشگاه حکیم سبزواری
2 حوزه علمیه
10.22034/mtmi.2025.498305.1833
Abstract
شکل‌گیری منابع رسمی و معتبر استنباط در میان مذاهب اسلامی همواره با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است. مقاله پیش رو در پی کاویدن علل مختلفی است که مخالفت با استحسان را برانگیزانده است. نگارندگان علل محتمل این مخالفت را در دو جنبه شناسایی کرده اند. جنبه معرفت شناختی و جنبه جامعه شناختی. در خصوص علت معرفت شناختی باید گفت که یکی از ریشه های مخالفت بسیاری از فقیهان اصحاب اثر با عنصری چون استحسان در فقه اصحاب رأی، ای چه بسا در نبود ذهنیت و تعریف مشترک از استحسان است. نبود این ذهنیت و تعریف مشترک، منجر به این می شود که فقیهان درباره چگونگی کاربست‌ استحسان نیز اتفاق نظر نداشته باشند. و در خصوص علت جامعه شناختی این موضوع، توجه به تضاد منافع و نبرد قدرت میان نهاد فقاهت و خلافت راهگشا خواهد بود. در حالی که استحسان و به طور کلی عناصر استنباطی مبتنی بر رأی، زمینه دخالت خلیفه در امر افتا را ایجاد می کرده است؛ فقیهانی چون شافعی با نامعتبر دانستن استحسان به عنوان یک دلیل معتبر، پای قدرت سیاسی را از دخالت در قلمرو قدرت علمی کوتاه کردند.
Keywords
استحسان
اختلافات
فقیه
خلیفه
Motaleat-e-Taghribi Mazaheb-e-Eslami (Proximity Studies of Islamic Denominations) (Foroughe Vahdat)

Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 19 November 2025