مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

مسئولیت شهود زائد در صورت رجوع از شهادت در فقه مذاهب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدحسن قدرتی 1
محمدعادل ضیائی 2
1 دکترای فقه و حقوق خصوصی دانشگاه خوارزمی
2 دانشیار گروه فقه شافعی دانشگاه تهران
10.22034/mtmi.2023.169685
چکیده
چنانچه تعداد شهود بیش از نصاب لازم برای اثبات موضوعی بوده و شهود زائد، قبل از صدور حکم، از شهادت رجوع کنند، با توجه به اینکه رجوع شهود قبل از صدور حکم بوده، ضمانی بر عهده شهود زائد نیست؛ اما اگر شهود زائد بعد از صدور حکم از شهادت رجوع کنند، در ضامن دانستن آنان، فقهای مذاهب اسلامی دو دیدگاه دارند: نظریه مشهور فقهای شیعه و حنبلی این است که شهود زائد نسبت به سهم خودشان در شهادت ضامن هستند، زیرا حکم به سبب شهادت همه شهود صادر شده است، بنابراین هر شاهدی به سهم خود در شهادت، ضامن خواهد بود. دیدگاه دیگر که نظر مشهور فقهای حنفی، شافعی و مالکی و بعضی از فقهای شیعه و حنبلی است، بدین قرار است که مسئولیتی متوجه شهود زائد نیست، چون بود و نبود شهود زائد در صدور و عدم صدور حکم تأثیر ندارد. با توجه به شهادت سایر شهود و اثبات موضوع با شهادت آنان، به نظر می‌رسد عدم ضمان شهود زائد راجح باشد، البته اگر شهادت شهود زائد به دلیل تعارض شهود یا دلایلی دیگر، در صدور حکم مؤثر باشد، ضمان آنان موجه و صحیح به نظر می‌رسد.
کلیدواژه‌ها
شهادت
شهود زائد
رجوع
صدور حکم
ضمان

عنوان مقاله English

Liability of redundant witnesses in case of referring from testifying in the jurisprudence of Islamic Denominations

نویسندگان English

Mohammad Hassan Ghodrati 1
Mohammad Adel Ziaey 2
1 Ph.D at Kharazmi University
2 Associate Professor at Tehran University
چکیده English

If the number of witnesses is more than the quorum required to prove an issue and the redundant witnesses withdraw their testimony before the verdict is issued, considering that the witnesses' referral was before the verdict is issued, there is no guarantee for the redundant witnesses; However, if additional witnesses withdraw their testimony after the verdict is issued, then the jurists of Islamic schools have two views on considering them as guarantors. The famous theory of Shia and Hanbali jurists is that redundant witnesses are guarantors for their share in the testimony, because the verdict was issued due to the testimony of all the witnesses, so each witness will be a guarantor for his share in the testimony. Another point of view, which is the opinion of the famous Hanafi, Shafi'i, and Maliki jurists and some Shia and Hanbali jurists, is that there is no responsibility towards redundant witnesses, because the presence or absence of redundant witnesses does not affect the issuance or non-provision of a verdict. According to the testimony of other witnesses and the proof of the issue with their testimony, it seems that it is preferable not to guarantee redundant witnesses, of course, if the testimony of redundant witnesses is effective in issuing a verdict due to the conflict of witnesses or other reasons, their guarantee seems justified and correct.

کلیدواژه‌ها English

testimony
redundant witnesses
referring
issuing a verdict
guarantee
قرآن کریم.
ابن‌ادریس حلی، محمد بن منصور (1410ق). السرائر. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (1408ق). الفتاوی الکبری. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن‌قدامه، عبدالله بن احمد (بی­‌تا). المغنی. بیروت: دارالکتاب العربی.
ابن‌نجیم مصری، زین‌الدین بن ابراهیم (1418ق). البحر الرائق شرح کنز الدقائق. بیروت: دارالکتب العلمیه.
امامی، سید حسن (1376ش). حقوق مدنی. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
بهوتی، منصور بن یونس (1418ق). کشاف القناع عن متن الإقناع. بیروت: دارالکتب العلمیه.
تسولی، علی بن عبدالسلام (1418ق). البهجة فی شرح التحفة. بیروت: دارالکتب العلمیه.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1376ش). دانشنامه حقوقی. تهران: امیرکبیر.
حر عاملی، محمد بن حسن (1412ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
حسینی روحانی، سید محمدصادق (1414ق). فقه الصادق(ع). قم: مؤسسه دارالکتاب.
حصکفی، محمد بن علی (1415ق). الدر المختار شرح تنویر الأبصار و جامع البحار. بیروت: دارالفکر.
حلی، حسن بن یوسف (1422ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
همو (1419ق). قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
خطیب شربینی، محمد بن احمد (1415ق). مغنی المحتاج إلى معرفة معانی ألفاظ المنهاج. بیروت: دارالفکر.
خمینی، سید روح‌‌الله (1370ش). تحریر الوسیله (ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی). قم: دارالعلم.
خویی، سید ابوالقاسم (1397ش). مبانی تکملة المنهاج (ترجمه محمدرضا شب خیز). تهران: کتاب آوا.
سرخسی، محمد بن احمد (1406ق). المبسوط. بیروت: دارالمعرفه.
شمس، عبدالله (1384ش). آیین دادرسی مدنی. تهران: دراک.
همو (1395ش). ادله اثبات دعوی. تهران: دراک.
شهید اول، محمد بن مکی (1411ق). اللمعة الدمشقیة. قم: دارالفکر.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1419ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
صاوی، احمد (1415ق). بلغة السالک لأقرب المسالک. بیروت: دارالکتب العلمیه.
صدرزاده افشار، سید محسن (1385ش). ادله اثبات دعوی در حقوق ایران. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
طوری، محمد بن حسین (1418ق). تکملة البحر الرائق. بیروت: دارالکتب العلمیه.
طوسی، محمد بن حسن (1351ش). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
عبدری غرناطی، محمد بن یوسف (1412ق). التاج و الإکلیل بهامش مواهب الجلیل. بیروت: دارالفکر.
علیش، محمد بن احمد (1409ق). منح الجلیل شرح مختصر خلیل. بیروت: دارالفکر.
فاضل هندی، محمد بن حسن (بی­‌تا). کشف اللثام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
فخرالمحققین، محمد بن حسن (1389ق). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: اسماعیلیان.
فیاض، محمداسحاق (بی­‌تا). منهاج الصالحین. قم: دفتر آیة‌الله محمداسحاق فیاض.
قرافی، احمد بن ادریس (1994م). الذخیرة. بیروت: دارالغرب الإسلامی.
کاتوزیان، ناصر (1380ش). اثبات و دلیل اثبات. تهران: میزان.
کاسانی، ابوبکر بن مسعود (1409ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. پاکستان: المکتبة الحبیبیة.
مالک بن انس (1323ق). المدونة الکبری. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
ماوردی، علی بن محمد (1414ق). الحاوی الکبیر. بیروت: دارالکتب العلمیه.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1409ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. تهران: استقلال.
محقق داماد، سید مصطفی (1378ش). قواعد فقه جزایی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مزنی، اسماعیل بن یحیی (بی­‌تا). مختصر المزنی. بیروت: دارالمعرفه.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1414ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
مقدسی، عبدالرحمن بن محمد (بی­‌تا). الشرح الکبیر. بیروت: دارالکتاب العربی.
موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا (1405ق). کتاب الشهادات. قم: سیدالشهداء.
نجفی، محمدحسن (1363ش). جواهر الکلام. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
نراقی، احمد بن محمدمهدی (1419ق). مستند الشیعة فی احکام الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
نووی، یحیی بن شرف (بی­‌تا). روضة الطالبین. بیروت: دارالکتب العلمیه.
همو (بی­‌تا). المجموع شرح المهذب. بیروت: دارالفکر.
وحید خراسانی، حسین (بی­‌تا). منهاج الصالحین. قم: مدرسه باقرالعلوم.