مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

اصالت سنجی متن احادیث نسخه‌های کنونی منسوب به سلیم بن قیس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران
چکیده
کتاب سلیم بن قیس، به عنوان قدیمی‌ترین متن موجود شیعی از قرن اول هجری معرفی شده و اکنون دارای چنان اهمیتی می‌باشد که بعد از کتاب نهج البلاغه، بیشترین تیراژ انتشار را در سه دهه گذشته در ایران داشته است. جدای از مناقشات پیرامون هویت تاریخی و نیز انتساب کتاب به سلیم بن قیس، اکنون طبق پژوهشهای جدید، روشن شده است که متن کتابهای کنونی و در دسترس سلیم، در طول حدود شش قرن اول هجری در دسترس علما نبوده، یا لااقل و به دلایلی، اندیشمندان شیعی از آن استفاده چشم‌گیری ننموده‌اند. بنابراین اکنون لازم است پژوهش شود که: 1ـ حالات پیش‌روی ما درباره وضعیت اصالت کتاب سلیم چگونه است؟ 2ـ آیا شواهدی از کتاب یا غیر آن وجود دارد که نشان دهد، کتاب سلیم دچار جعل و یا اضافاتی بر متن شده باشد؟ 3ـ آیا مصادیقی از عدم اصالت منشأ روایات کتاب سلیم از منابع دیگر، قابل ارائه می‌باشد؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ابان بن ابی‌عیاش یا نویسنده‌ای دیگر، روایاتی را از منابع متقدم جمع‌آوری نموده و عباراتی در لابه‌لای متن آنها اضافه کرده و این متن تدوین شده تاریخی را، عمداً یا سهواً، به نام سلیم بن قیس گمنام یا مستعار، منتسب نموده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Authenticity assessment of hadith texts in current versions attributed to Sulaym ibn Qays

نویسنده English

Kazem Ostadi
MA at The University of Quran and Hadith, Qom, Iran
چکیده English

The book of Sulaym ibn Qays has been introduced as the oldest existing Shiite text from the first century of Hijri; and now it has such importance that after the book Nahj al-Balagha, it has had the largest circulation in Iran in the last three decades. Apart from the controversies surrounding the historical identity and the attribution of the book to Sulaym ibn Qays, now according to new researches, it has become clear that the text of the current and available books of Sulaym's book was not available to scholars during the first centuries; Or at least, for some reasons, Shia thinkers have not made significant use of it. Therefore, it is necessary to study that: 1- What is the current situation regarding the authenticity of Sulaym's book? 2- Is there any evidence from the book or otherwise that shows that Sulaym's book has been forged or additions made to the text? 3- Are there any examples of the inauthenticity of the hadiths of Sulaym's book from other sources? The findings of the research show that "Aban ibn Abi Ayyash" or another author collected narrations from earlier sources and added phrases in their text; and he attributed this compiled historical text, intentionally or unintentionally, to the anonymous or pseudonymous Sulaym ibn Qays.

کلیدواژه‌ها English

Shia hadith
Shiite history
falsification of hadith
topic hadith
ابن‌ابى‌الحدید، عبدالحمید بن هبة‌الله (1404ق). شرح نهج ‏البلاغه. قم: کتابخانه آیة‏الله‏ مرعشى نجفى.
ابن‌ابی‌الدنیا، عبدالله بن محمد (1422ق). مقتل. بیروت: دارالبشائر الإسلامیة.
ابن‌‌حجر عسقلانی، احمد بن علی (1326ق). تهذیب التهذیب. حیدرآباد دکن: بی‌نا.
ابن‌حنبل، احمد بن محمد (1408ق). العلل و معرفة الرجال. بیروت: المکتب الإسلامی.
ابن‌غضائری، احمد بن حسین (1422ق). رجال ابن‌الغضائری. قم: دارالحدیث.
احمدی، مهدی (1389ش). تاریخ حدیث شیعه در سده‌های چهارم تا هفتم هجری. قم: دارالحدیث.
استادی، کاظم (1399ش). درباره نسخه‌های خطی منسوب به سلیم. قم: کتابخانه دارالحدیث.
همو (1399ش). راویان سلیم بن قیس و برخی از ابهامات و اشکالات پیش‌رو. قم: کتابخانه دارالحدیث.
همو (1399ش). مأخذشناسی سلیم و کتاب او. قم: ارزشمند.
همو (1399ش). نسبت منابع نخستین و سلیم. قم: کتابخانه دارالحدیث.
همو (1400ش). اسرار آل محمد و سلیم بن قیس. قم: بوستان کتاب.
همو (1401ش). بررسی تطبیقی خطبه متقین (همام) در منابع متقدم. معارف اهل‌بیت(ع)، 1(2)، 113-144.
همو (1401ش). شناسایی گوینده خطبه مشهور به متقین. مطالعات ادبیات شیعی، 1(2)، 9-58.
همو (1401ش). گزارش اسناد روایات سلیم در منابع نخستین. حدیث حوزه، 12(25)، 11-42.
اسکافی، محمد بن همام (بی‌تا). التمحیص. قم: مدرسة الإمام المهدی(ع).
انصاری، حسن (1392ش). اخبار فخّ وخبر یحیی بن عبدالله تألیف احمد بن سهل الرازی؛ کتابی مجعول. سایت بررسی‌های تاریخی.
انصاری، محمدباقر (1422ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی أقدم نص تاریخی عقائدی فی الإسلام. تراثنا، 1(3و4).
تمیمی مغربی، محمد بن حمد (1404ق). المحن. ریاض: دارالعلوم.
ثقفی، ابراهیم بن محمد (1395ق). الغارات. تهران: انجمن آثار ملى.
جلالی، عبدالمهدی (1382ش). پژوهشی درباره سلیم بن قیس هلالی. مطالعات اسلامی، (60).
جوهری، احمد بن عبدالعزیز (1401ق). السقیفة و فدک. تهران: نینوی الحدیثة.
حلی، حسن بن یوسف (1417ق). خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال. قم: مؤسسة نشر الفقاهة.
ذاکری، علی‌اکبر (1375ش). نادرستی انتساب حدیقة الشیعه به مقدس اردبیلی. حوزه، 13(75)، 157-218.
ذهبی، محمد بن احمد (1416ق). میزان الإعتدال فی نقد الرجال. بیروت: دارالکتب العلمیة.
سلیم بن قیس هلالی (1397ش). اسرار آل محمد(ع) (ترجمه کتاب سلیم بن قیس هلالی) (ترجمه اسماعیل انصاری زنجانی). قم: دلیل ما.
همو (1415ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی. قم: الهادی.
شوشتری، محمدتقی (1401ق). الاخبار الدخیلة. تهران: مکتبة الصدوق.
صفدی، خلیل بن ایبک (1972م). الوافی‌ بالوفیات. بیروت: بی‌نا.
طبری، محمد بن جریر (بی‌تا). تاریخ الطبری. بیروت: دارالتراث.
طلائی، حمیده، و اسدبیگی، اردشیر (1399ش). واکاوی انتساب جلد دوم ارشاد القلوب به حسن بن محمد دیلمی. تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، 11(41)، 95-116. dor: 20.1001.1.22520538.1399.11.41.6.0
طوسی، محمد بن حسن (1414ق). الأمالی. قم: دارالثقافة.
عابدی، احمد، نکونام، جعفر، و نصیری، هادی (1390ش). تردیدهای آشکار و نهان علامه مجلسی درباره اعتبار رساله ذهبیه. پژوهش دینی، 11(23)، 125-143.
عاملی، سید جعفر مرتضی (1418ق). مأساة الزهرا(س). بیروت: دارالسیرة.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
کوفی، محمد بن سلیمان (1423ق). مناقب الإمام أمیرالمؤمنین(ع). قم: مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة.
لالکائی، هبةالله بن حسن (1423ق). شرح أصول اعتقاد أهل السنة و الجماعة. عربستان: دارطیبة.
مدرسی طباطبایی، سید حسین (1383ش). میراث مکتوب شیعه (ترجمه علی قرائی). قم: کتابخانه تاریخ ایران و اسلام.
همو (2009م). چند نکته درباره موقعیت شیعه در عهد ممالیک. تاریخیات (مجموعه مقالات و تحقیقات تاریخی). نیوجرسی آمریکا: زاگرس.
معارف، مجید، و حیدری مزرعه آخوند، محمدعلی (1397ش). کاوشی در پدیدآورنده کتاب الاختصاص. حدیث پژوهی، 10(20)، 7-28. doi: 10.22052/0.20.1
مفید، محمد بن محمد (1413ق). الأمالی. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
ملکی معاف، اسلام (1387ش). مؤلف کتاب اسرار آل محمد(ص) بر ترازوی نقد. مطالعات قرآن و حدیث، 1(2)، 149-182.
نصر بن مزاحم (1404ق). وقعة صفین. قم: کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی.
یحیی، علی (1397ش). سلیم بن قیس در کتب سته (مقاله دستنویس).
یوسفی اشکوری، حسن (1383ش). ابراهیم نخعی. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج9. تهران: مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.