مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

جایگاه تسمیه در ذبیحه از دیدگاه فقه مذاهب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، واحد سوادکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، سوادکوه، ایران
2 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده قرآن و حدیث، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
3 کارشناس ارشد فقه مقارن و حقوق جزای اسلامی، دانشکده فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
10.22034/mtmi.2024.458660.1760
چکیده
با وجود مباحثی که ذیل «تسمیه در ذبیحه» از سوی اندیشمندان ارائه شده است و براساس آن برخی حکم آن را واجب و برخی دیگر آن را واجب ندانسته‌اند، اما واکاوی زوایای مختلف و نقد و بررسی آن احکام، موضوعی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. اکثریت فقهای امامیه، ظاهریه و زیدیه قائل به وجوب مطلق و مذاهب مالکیه، حنفیه، حنابله و اباضیه قاةل به وجوب مقید (در صورت نسیان تسمیه، اشکالی وارد نمی شود) شده اند؛ بدین جهت که در آیات و روایات متعددی آمده است که مسلمانان از خوردن آن چه نام خداوند بر آن برده نشده، منع شده‌اند این در حالی است که فقهای مذهب شافعیه و اندکی از فقهای امامیه قائل به عدم وجوب تسمیه شده‌اند؛ آنها نیز به ادلهای استناد نمودهاند و در اینباره شرط تحقق حرمت ذبیحه را تقارن و قصد غیرخدا داشتن و به زبان آوردن نام غیرخدا در ذبح دانستهاند؛ هم چنین به دلیل گسترش اسلام و انزوای بتپرستی، صرف عدم ذبح در پیشگاه غیرخدا ـ بتها ـ را جهت حلالیت ذبیحه کافی دانستهاند. آنها به وسیله جمع میان روایات معارض و به دنبال حمل روایاتی که ظهور در وجوب تسمیه دارد بر اخباری که نص در عدم وجوب دارند، نص را ترجیح داده و معتقدند که فارق، نص است که لازمه آن حمل نمودن روایات دالّ بر وجوب تسمیه، صدور حکم کراهت است. این تحقیق با شیوه کتابخانه‌ای و به روش توصیفی ـ تحلیلی ضمن مروری بر آثار فقهای مذاهب اسلامی، به نقد و بررسی حکم وجوب تسمیه در ذبیحه از منظر فریقین پرداخته است. بنابر یافته‌های تحقیق میتوان رویکرد «استحباب تسمیه» را به دلیل سابقه تاریخی موضوع و سیاق آیات و حلّ تعارض در روایات، مورد رجحان قرار داد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

جایگاه تسمیه در ذبیحه از دیدگاه فقه مذاهب اسلامی

نویسندگان English

Zohre Rabiee Mohem 1
Morteza Ghasemi Hamed 2
Ayoub Shafei Pour 3
1 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Humanities, Savadkooh Branch, Islamic Azad University, Savadkooh, Iran
2 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Quran and Hadith, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
3 MA, Faculty of Islamic Jurisprudence and Law, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
چکیده English

با وجود مباحثی که ذیل «تسمیه در ذبیحه» از سوی اندیشمندان ارائه شده است و براساس آن برخی حکم آن را واجب و برخی دیگر آن را واجب ندانسته‌اند، اما واکاوی زوایای مختلف و نقد و بررسی آن احکام، موضوعی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. اکثریت فقهای امامیه، ظاهریه و زیدیه قائل به وجوب مطلق و مذاهب مالکیه، حنفیه، حنابله و اباضیه قاةل به وجوب مقید (در صورت نسیان تسمیه، اشکالی وارد نمی شود) شده اند؛ بدین جهت که در آیات و روایات متعددی آمده است که مسلمانان از خوردن آن چه نام خداوند بر آن برده نشده، منع شده‌اند این در حالی است که فقهای مذهب شافعیه و اندکی از فقهای امامیه قائل به عدم وجوب تسمیه شده‌اند؛ آنها نیز به ادلهای استناد نمودهاند و در اینباره شرط تحقق حرمت ذبیحه را تقارن و قصد غیرخدا داشتن و به زبان آوردن نام غیرخدا در ذبح دانستهاند؛ هم چنین به دلیل گسترش اسلام و انزوای بتپرستی، صرف عدم ذبح در پیشگاه غیرخدا ـ بتها ـ را جهت حلالیت ذبیحه کافی دانستهاند. آنها به وسیله جمع میان روایات معارض و به دنبال حمل روایاتی که ظهور در وجوب تسمیه دارد بر اخباری که نص در عدم وجوب دارند، نص را ترجیح داده و معتقدند که فارق، نص است که لازمه آن حمل نمودن روایات دالّ بر وجوب تسمیه، صدور حکم کراهت است. این تحقیق با شیوه کتابخانه‌ای و به روش توصیفی ـ تحلیلی ضمن مروری بر آثار فقهای مذاهب اسلامی، به نقد و بررسی حکم وجوب تسمیه در ذبیحه از منظر فریقین پرداخته است. بنابر یافته‌های تحقیق میتوان رویکرد «استحباب تسمیه» را به دلیل سابقه تاریخی موضوع و سیاق آیات و حلّ تعارض در روایات، مورد رجحان قرار داد.

کلیدواژه‌ها English

تسمیه
ذبیحه
وجوب
عدم وجوب
بسم الله

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 آذر 1403