استادیار گروه تاریخ اسلام دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی
10.22034/mtmi.2025.483911.1812
چکیده
امروزه کاربست رویکرد میانرشتهای تحلیل گفتمان در مطالعات تاریخی و روایی امری پذیرفته شده است. تحلیل گفتمانِ رُخدادهای تاریخی فرصت فهم و درکِ معنای آنها را که غالباً تحت تأثیر انتظام گفتمانها و ایدئولوژی است برای پژوهشگران فراهم میسازد و از قِبل آن امید به کشف لایههای ضمنی و پنهان، ناگفتهها و چگونگی پیکار گفتمانها و درک تلاش برای ارائه روایت/ های موازی از یک رُخداد منحصر به فرد، میرود.
تحلیل گفتمان روایت مشهوری عصا که آخرین لحظات زندگی پیامبر اسلام را به تصویر میکشد، از بزنگاههای پژوهشی منحصر به فرد برای فهم و درک زاویه دید دو کلانگفتمان اهلسنت و شیعه به این لحظه سرنوشتساز تاریخی بهشمار میآید. لحظهای که بعدها بازتفسیر و بازنمایی آن نقش تعیینکنندهای در مرزبندی دو کلانگفتمان ایفا میکند و فرصت بازتفسیر معنا، برجستهسازی و به حاشیهراندن عناصر مختلف و متنوع در درون هر یک از دو کلانگفتمان، رُخ مینمایاند.
در پژوهش پیشِ رو ظرفیت تحلیل گفتمان در بازنمایی و واقعنمایی این رخداد و باز تفسیر معنای «روایت/حدیث عصا» به صورت موازی در دو گفتمان به کار گرفته و نشان داده شد که گفتمانها، بهویژه در پیکار با گفتمانهای رقیب برای محافظت و دفاع از هویت و زیربنایی ساختار فرهنگی اجتماعی خود، نگرشی ایدئولوژیک پیدا خواهند کرد و به تبع آن، کلیه پرکتیسهای گفتمان متأثر از آن خواهد شد.
Analysis of the plurality of discourse traditions in the representation of parallel narratives
(A case study of the narration/hadith of the staff in Islamic texts)
نویسندهEnglish
Seyed Jalal Mahmoudi
Assistant Professor at International University of Islamic Denominations