مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

مشترکات مذاهب در «الخلل فی الصلاه» (براساس الخلل فی الصلاه محقق کرکی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد
2 استادیار گروه فقه و حقوق شافعی دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی
3 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی
چکیده
فریضه نماز، به عنوان عمود دین و سبب قبول شدن دیگر اعمال عبادی مسلمانان و مهم‌ترین فریضه دین اسلام است. در فقه تطبیقی، «صلاة»، از مناسکی است که بررسی تحلیلی و تطبیقی ماهیت، ارکان و شرایط آن موجب آشکار شدن وجوه اشتراک و افتراق دیدگاهها و روش مواجهه مذاهب فقهی اسلامی با آن می‌شود. از دید فقهی غالب مذاهب خمسه، وقت، طهارت از حدث و خبث، ستر عورت، استقبال قبله و... شرایطی هستند که صحت نمازهای یومیه متوقف بر تحقق آنها است. فقه امامیه و مذاهب اربعه‌، هر یک با بهره بردن از منابع و مستندات خود، احکام فقهی را استنباط و استخراج کرده‌اند که سه مذهب امامیه، حنفیه و حنابله با وجود اختلافاتی، واجبات نماز را به دو دسته رکنی و غیر رکنی تقسیم کرده‌اند؛ اما شافعیه و مالکیه معتقدند که واجباتی برای نماز غیر از ارکان وجود ندارد. کتاب «الخلل فی الصلاة» محقق کرکی، رساله فقهی و استدلالی کوتاهی در مورد خلل واقع در نماز و شکیات است که در دو قسم کلی سهو و شک نگاشته است. این مقاله پس از معرفی آن، به بررسی این موضوع به عنوان زمینه‌ای برای ایجاد وحدت بین مذاهب اسلامی، از طریق بیان موارد مورد اتفاق فقهای شیعه و سنی در موضوع الخلل فی الصلاة پرداخته و امکان‌سنجی شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The commonalities of religions in "al-khalal fī al-ṣalāh" (based on al-khalal fī al-ṣalāh by Mohaghegh Karaki)

نویسندگان English

Abbas Ali Soltani 1
Mahmood Veisi 2
Ali Reza Alemzadeh 3
1 Associate Professor at Ferdowsi University of Mashhad
2 Assistant Professor at International University of Islamic Denominations
3 PhD student at International University of Islamic Denominations
چکیده English

The obligation of prayer, as the pillar of religion and the reason for the acceptance of other religious acts of Muslims, is the most important obligation of the Islam. In comparative jurisprudence, "ṣalāh" is one of the rites that the analytical and comparative examination of its nature, elements and conditions will reveal the points of commonality and difference in the viewpoints and methods of confronting Islamic schools of jurisprudence. According to the jurisprudence of the major schools of thought, time, purification, veiling of the private parts, facing the Qibla, etc, are conditions that the validity of daily prayers depends on their fulfillment. The Imamiyyah jurisprudence and four schools of thought, each using their own sources and documents, have deduced and extracted jurisprudential rulings that the three Imamiyyah, Hanafiyyah and Hanbaliyyah Denominations, despite differences, have divided the obligations of prayer into two categories: rokn and non-rokn; But Shafi'i and Maliki believe that there are no obligations for prayer other than the pillars. The book "al-khalal fī al-ṣalāh" by Mohaghegh Karaki is a short jurisprudential and argumentative treatise on the problem of prayer and complaints, which he wrote in two general categories: mistake and doubt. After its introduction, this article has investigated this issue as a basis for creating unity between Islamic Denominations, by stating the cases of consensus of Shia and Sunni jurists on the issue of al-khalal fī al-ṣalāh and its feasibility has been assessed.

کلیدواژه‌ها English

prayer
al-khalal fī al-ṣalāh
Conditions of prayer
Components
comparative jurisprudence
ابن‌براج، عبدالعزیز بن نحریر (1406ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن‌حمزه طوسی، محمد بن علی (1408ق). الوسیلة الی نیل الفضیلة. قم: کتابخانه آیةالله‌ مرعشی نجفی.
ابن‌قدامه، عبدالله بن احمد (1388ق). المغنی. قاهره: مکتبة القاهرة.
افندی اصفهانی، میرزا عبدالله (1374ش). ریاض العلماء و حیاض الفضلاء (ترجمه محمدباقر ساعدی). مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
انصاری، مرتضی بن محمدامین (1413ق). احکام الخلل فی الصلاة. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
آغاجری، سید هاشم (1380ش). کنش دین و دولت در عصر صفوی. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن (1408ق). الذریعه الی تصانیف الشیعه. قم: اسماعیلیان.
بخاری، محمد بن اسماعیل (1422ق). صحیح البخاری. دمشق: دارطوق النجاة.
پیچان، محمد­جواد (1372ش). محقق ثانی مقتدای شیعه. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
تنکابنی، محمد بن سلیمان (1380ش). قصص العلماء. قم: حضور.
حائری، مرتضی (1420ق). خلل الصلاة و احکامه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حلی، حسن بن یوسف (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
خمینی، سید روح‌الله (1410ق). الخلل فی الصلاة. قم: مطبعه مهر.
روملو، حسن بیک (1357ش). احسن التواریخ. تهران: بابک.
سرخسی، محمد بن احمد (1414ق). المبسوط. بیروت: دارالمعرفة.
سلار دیلمی، حمزة بن عبدالعزیز (1414ق). المراسم العلویة فی الأحکام النبویة. قم: معاونت فرهنگی مجمع جهانی اهل‌بیت(ع).
شافعی، محمد بن ادریس (1410ق). الأم. بیروت: دارالمعرفة.
شریف مرتضی، علی بن حسین (1387ق). جمل العلم و العمل. نجف: مطبعة الآداب.
همو (1417ق). مسائل الناصریات. قم: مرکز البحوث و الدراسات العلمیة.
شکوری، ابوالفضل (1370ش). نگاهی به روش فقهی مصلح بزرگ آیت الله بروجردی. آینه پژوهش، 2(1)، 7-30.
طوسى، محمد بن حسن (1390ق). تهذیب الأحکام فی شرح المقنعه. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
همو (1387ق). الجمل و العقود فی العبادات. مشهد: دانشگاه فردوسی.
همو (1342ش). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. اصفهان: مؤسسه تحقیقات و نشر معارف.
مالک بن انس (1415ق). المدونة الکبری. بیروت: دارالکتب العلمیة.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: مؤسسه الوفاء.
محقق کرکی، علی بن حسین (بی‌تا). رسائل المحقق الکرکی. قم: کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی.
مدرس تبریزی، محمدعلی (1374ش). ریحانه الادب. تهران: خیام.
مروارید، علی‌اصغر (1410ق). سلسلة الینابیع الفقهیة. بیروت: مؤسسة فقه الشیعة؛ الدار الإسلامیة.
مسلم بن حجاج نیشابوری (1412ق). صحیح مسلم. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
مغنیه، محمدجواد (بی‌تا). الفقه علی المذاهب الخمسة. بی‌جا: بی‌نا.
موسوی خوانساری، سید محمدباقر (1360ش). روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.