مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

واکاوی نقش مجله الأزهر در تبیین هویت گفتمان تقریب مذاهب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
منوچهر ایزدی نیا 1
عبدالکریم بی آزار شیرازی 2
احمد بادکوبه هزاوه 3
مهدی جمالی فر 4
عبدالله فرهی 4
1 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی
2 دانشیار دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی
3 دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه تهران
4 استادیار گروه تاریخ اسلام دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی
10.22034/mtmi.2023.175408
چکیده
در میانه‌های قرن بیستم میلادی، «مجله ‌الأزهر» نقش مؤثری بر تبیین هویت گفتمان تقریب بین مذاهب اسلامی داشت. این مجله از سوی دانشگاه الأزهر مصر منتشر می­‌شد که در آن زمان از آزادی عمل در سیاست‌گذاری آموزشی برخوردار بود و این آزادی عمل در مجله ‌الأزهر هم متبلور گشت. پرسش اصلی این پژوهش این است که مجله الأزهر چگونه از سازوکارهای گفتمانی همچون «غیریت‌سازی»، «برجسته‌سازی»، «حاشیه‌رانی» و به تبع آن «مفصل‌بندی» فعالیتها و افکار کنشگران این گفتمان، در تبیین جایگاه هویت گفتمان تقریب و نهادهای برآمده از آن مانند دارالتقریب، استفاده کرده است؟ پژوهش پیش رو تلاش نموده است براساس داده­‌های جمع­‌آوری شده از منابع کتابخانه­‌ای و بررسی شمارگانی از مجله ‌الأزهر که بین سالیان 1937 تا 1960م منتشر گردیده و نیز رصد فعالیت کنشگران فعال در این گفتمان، چگونگی کاربست سازوکارهای گفتمانی را در مفصل‌بندی هویت گفتمان تقریبی واکاوی نماید. در پایان به این نتیجه رسیده است که رویکرد «فلسفی» و «اخلاقی» علت اصلی انتشار اندیشه تقریب در مجله الأزهر بوده است. به این ترتیب، ظرفیت ایجاد گفتمان تقریبی با رنگ و ‌بوی فلسفی و اخلاقی بر مبنای تشابهات میان‌مذهبی و تسامح نسبت به تفاوتهای ظاهری، مهم‌ترین دستاورد این کار پژوهشی به‌شمار می‌آید.
کلیدواژه‌ها
تقریب مذاهب اسلامی
مجله الأزهر
هویت
گفتمان تقریبی
مصر
ایران

عنوان مقاله English

Analyzing the role of "Al-Azhar Magazine" in explaining the identity of the discourse of approximation of Islamic Denominations

نویسندگان English

Manouchehr Izadinia 1
Abdul Karim Biazar Shirazi 2
Ahmad Badkoubeh Hazaveh 3
Mahdi Jamalifar 4
Abdullah Farrahi 4
1 PhD student at International University of Islamic Denominations
2 Associate Professor at International University of Islamic Denominations
3 Associate Professor at Tehran University
4 Assistant Professor at International University of Islamic Denominations
چکیده English

In the middle of the 20th century, "Al-Azhar Magazine" played an effective role in explaining the identity of the discourse of rapprochement between Islamic Denominations. This magazine was published by Al-Azhar University in Egypt, which at that time had freedom of action in educational policy-making, and this freedom of action crystallized in Al-Azhar magazine. The main question of this research is how Al-Azhar magazine uses discourse mechanisms such as "otherization", "prominence", "marginalization" and, accordingly, "articulation" of the activities and thoughts of the actors of this discourse, in explaining the place of the identity of the discourse of approximation and the institutions arising from it. Like Dar al-Taqrib, used? Based on the data collected from library sources and the review of issues from Al-Azhar magazine published between 1937 and 1960, as well as monitoring the activities of activists in this discourse, the following research has tried to analyze the application of discourse mechanisms in the elaboration of the identity of the approximate discourse. In the end, it has been concluded that the "philosophical" and "ethical" approach was the main reason for the publication of the idea of approximation in Al-Azhar magazine. In this way, the capacity to create an approximate discourse with a philosophical and moral flavor based on inter-religious similarities and tolerance towards apparent differences is considered the most important achievement of this research work.

کلیدواژه‌ها English

Approximation of Islamic Denominations
Al-Azhar magazine
identity
Discourse on approximation of Islamic Denominations
Egypt
Iran
قرآن کریم.
ابوحمدان، سمیر (1413ق). الشیخ رشید رضا و الخطاب الإسلامی المعتدل. بیروت: دارالکتاب العالمی.
احمدی، علی (1391ش). الشیخ محمود شلتوت آیة الشجاعة (ترجمه به عربی عامر شوهانی). تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
الأغانی، سلیمان (1365ق). الاشعار الاندلسیة و أثرها فی الشعر الأوربی. الأزهر، 17(9و10)، 447-451.
بروکلمان، کارل (1354ق). تاریخ العلوم المدنیة فی الأدب العربی. الأزهر، 6(6)، 129-135.
بکیر، صالح (1365ق). بحث فی مقارنة القوانین الوضعیة بالشریعة الإسلامیة الغراء. الأزهر، 17(9و10)، 404-406.
بی­‌آزار شیرازی، عبدالکریم (1377ش). همبستگی مذاهب اسلامی. تهران: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی.
تسخیری، محمدعلی (1391ش). رسالت ما: تقریب در اندیشه، وحدت در عمل (ترجمه محمد مقدس). تهران: مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامى.
الجبالی، ابراهیم (1356ق). التفسیر سورة لقمان. الأزهر، 8(8)، 536-539.
الجزیری، عبدالرحمن (1356ق). السنة الاخلاص. الأزهر، 8(2)، 121-125.
داج، بایارد (1367ش). دانشگاه الأزهر: تاریخ هزار ساله تعلیمات عالی اسلامی (ترجمه آذرمیدخت مشایخ فریدنی). تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
الدجوی، یوسف (1354ق). الشجاعة. الأزهر، 6(6)، 235-242.
همو (1356ق). مسألة فی الطلاق. الأزهر، 8(8)، 570-571.
رمضان، عبدالجواد (1356ق). ذکری المولد الشریف. الأزهر، 8(3)، ز-ح.
زیادة، محمود محمد (1375ق). من تاریخ الاسلام: الفتوح الاسلامیة الکبری. الأزهر، 27(6)، 669-672.
الزین، سمیح عاطف (1405ق). الصوفیة فی نظر الإسلام. بیروت: دارالکتاب اللبنانی.
الساکت، طه محمد (1375ق). السنة صفحة من الجهاد النبوی. الأزهر، 27(1)، 11-15.
السبکی، عبداللطیف (1375ق). نفحات القرآن: مناجاة القرآن للعقل و للعاطفة. الأزهر، 27(1)، 6-10.
السید، احمد شفیع (1375ق). ذکری الهجرة النبویة الکریمة. الأزهر، 27(1)، 91-92.
الشرقاوی، محمود (1367ق). ذکری مرور خمسین سنة الشیخ جمال الدین الأفغانی مصلح دینی و زعیم سیاسی. الأزهر، 19(1)، 561-565.
شقاقی، فتحی (1391ش). شیعه و سنی غوغای ساختگی (ترجمه سید هادی خسروشاهی). تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
شلتوت، محمود (1369ق). حکم الشریعة فی استبدال النقد بالهدی. الأزهر، 21(1)، 13-17.
همو (1380ق). من ینابیع الهجرة. الأزهر، 32(1)، 5-7.
الطویل، توفیق (1988م). التصوف فی مصر ابان العصر العثمانی. مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
طه، عباس (1354ق). أسرار التشریع الاسلامی و فلسفته (بحث فی الطلاق). الأزهر، 6(6)، 263-269.
همو (1354ق). فی فلسفة الاخلاق (صلة الاخلاق بالنفس الناطقة ـ أثرها فی المجتمع الانسانی العام). الأزهر، 6(6)، 254-258.
همو (1356ق). السلطتان الدینیة و الدنیویة کما یراهما الاسلام. الأزهر، 8(9)، 657-658.
عبدالباسط، بدر (1384ق). الی أی مدی تتغیر الأحکام الشرعیة بتغیر الأزمان. الأزهر، 36(10)، 1022-1028.
عبدالتواب، محمد (1369ق). المحبة الخالصة. الأزهر، 21(1)، 78-80.
عرجون، صادق ابراهیم (1354ق). حریة الرأی فی الاسلام. الأزهر، 6(6)، 411-417.
غلاب، محمد (1356ق). الاخلاق الفلسفیة (الدین و قوة سلطانه علی النفوس). الأزهر، 8(4)، 282-285.
همو (1356ق). الاسلام و الفلسفة (ابن‌رشد). الأزهر، 8(2)، 117-120.
همو (1367ق). تحقیقات حول عقیدة ابن‌رشد. الأزهر، 19(1)، 501-505.
قطب، سید (1384ق). معالم فی الطریق. قاهره: بی‌نا.
قطب، محمد (1384ق). جاهلیة القرن العشرین. قاهره: مکتبة وهبة.
کاستلز، مانوئل (1380ش). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ (قدرت هویت) (ترجمه حسن چاوشیان). تهران: طرح نو.
متولی، سید احمد (1356ق). سیرة الزبیر بن العوام. الأزهر، 8(9)، 631-634.
محفوظ، محمد (1375ق). لا تأکلوا لحم الخنزیر. الأزهر، 27(7)، 776-777.
المدنی، محمد محمد (1367ق). دعائم الاستقرار فی التشریع القرآنی. الأزهر، 19(1)، 885-891.
المراغی، عبدالله (1367ق). ابن‌حزم. الأزهر، 19(1)، 434-437.
المراغی، محمد مصطفی (1356ق). الاحتفال بالمولد النبوی بالأزهر. الأزهر، 8(3)، الف-د.
المسیری، محمد محیی­‌الدین (1375ق). نظریة الحریة فی الشریعة الاسلامیة. الأزهر، 27(2)، 157-166.
مصطفی، فاروق احمد (1980م). البناء الاجتماعی للطریقة الشاذلیة فی مصر. اسکندریه: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
موسی، محمد یوسف (1369ق). مفردات فلسفیة: دین. الأزهر، 21(1)، 33-36.
ندوی، ابوالحسن علی (1408ق). ماذا خسر العالم بانحطاط المسلمین. قاهره: بی‌نا.
وجدی، محمد فرید (1354ق). أساطیل المسلمین و حروبهم البحریة. الأزهر، 6(6)، 198-202.
همو (1354ق). المدنیة الفاضلة فی الاسلام. الأزهر، 6(6)، 60-64.
همو (1354ق). ذکری الهجرة النبویة. الأزهر، 6(6)، 5-12.
همو (1354ق). فاتحة السنة السادسة. الأزهر، 6(6)، 3-4.
همو (1354ق). مهمة الدین الاسلامی فی العالم (أغراضه الاجتماعیة ـ نظرة تمهیدیة فی مقومات الاجتماع). الأزهر، 6(6)، 13-18.
همو (1356ق). الناحیة الفلسفیة فی حیاة عمر بن الخطاب. الأزهر، 8(8)، 529-535.
همو (1356ق). حکمة الصیام فی الاسلام. الأزهر، 8(8)، 561-563.
همو (1356ق). مولد محمد خاتم المرسلین (تهیئة العلم و الفلسفة العقول و القلوب لقبول الاسلام دینا عالمیا). الأزهر، 8(3)، 145-154.
همو (1367ق). الاسلام و الاشتراکیة وسمو نظام الاجتماع الاسلامی علی جمیع النظم العالمیة. الأزهر، 19(1)، 580-584.
همو (1368ق). الشخصیة المحمدیة تحت ضوء المقررات النفسیة الحدیثة. رسالة الاسلام، 1(2)، 150-153.
وحیدی، حمزه علی (1382ش). علل انحطاط مسلمانان؛ مقایسه دیدگاه­‌های شهید مطهری و شیخ محمد عبده. معرفت، (68)، 87-95.
یاسین، فکری (1369ق). أهداف الهجرة. الأزهر، 21(1)، 18-23.