مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)

تأملی در اخبار من بلغ از منظر تاریخ‌گرایی نو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی
3 دانشجوی دکتری فقه جزایی دانشگاه علوم اسلامی رضوی
چکیده
از دیرباز بررسیها درباره مفهوم دسته‌­ای از احادیث با نام «اخبار من بلغ» در مطالعات فقهی و اصولی جریان داشته است. تفاوتهای جزئی اما معنادار متون این روایات، نگارنده را بر آن داشت تا با رویکرد تحلیل متن این روایات را مورد بررسی قرار دهد. پیش از تحلیل متن رسیدن به متنی که از اصالت بیشتری برخوردار است ضروری است. کهن‌­ترین منابع حدیثی موجود شیعه که اخبار من بلغ در آنان آمده است «محاسن برقی» و «کافی کلینی»اند. محاسن برقی که متقدم‌­ترین منبع این روایات است ثواب بر انجام عمل را مقید به رسیدن آن ثواب از سوی رسول خدا(ص) کرده است؛ اما این قید در کافی و دیگر کتب بعدی وجود ندارد. با توجه به بررسی طرق و رجال سند، روشن شد آن دسته احادیثی که قید رسیدن ثواب از پیامبر اکرم(ص) را دارند از اصالت بیشتری برخوردارند. نظریه‌­ای که بر اساس آن تحلیل متن انجام شد «تاریخ‌­گرایی نو» است. این نظریه که از نظریات انتقادی تحلیل متن است، نوشته را سازه­‌ای فرهنگی می­‌داند؛ سازه‌­ای که روایت‌گر و حاصل تأثیر و تأثر گفتمانها است. از این رو در جهت یافتن گفتمانهایی که اخبار من بلغ حاصل آنها است به سه گفتمان «جایگاه سخن پیامبر(ص) به عنوان تنها منبع معتبر دینی در میان اهل سنت»، «تسامح در اخبار مربوط به سنن و فضائل در میان اهل سنت» و «زندگی مسالمت‌­آمیز شیعیان در کنار اهل سنت» روبرو شدیم. با توجه به این سه گفتمان می‌توان در نظر گرفت که اخبار من بلغ در جهت مدارا و همزیستی مسالمت آمیز شیعیان با اهل سنت بیان شده باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A New Look at “man balagh” Narrations from New Historicism's Perspective

نویسندگان English

Seyed Soleyman Mousavi 1
Seyed Ali Delbari 2
Farzaneh Akbari 3
1 PhD student at Razavi University of Islamic Sciences
2 Associate Professor at Razavi University of Islamic Sciences
3 PhD student at Razavi University of Islamic Sciences
چکیده English

Numerous studies have been conducted in the field of jurisprudence and its principles pertaining to a collection of narrations known as man balagh. Subtle but significant discrepancies in the texts of these narrations prompted the author to assess them with the approach of text analysis. Prior to conducting an analysis of the text, it is imperative to obtain the text that possesses greater authenticity. The earliest existing Shia hadith sources in which these narrations have been mentioned are al-Maḥāsin and al-Kafī, respectively, authored by Barqī and Kulaynī. Al-Maḥāsin as the older source has made the reward for performing an action contingent upon its deliverance through the Prophet (PBUH), however this condition is not found in al-Kafī and other later hadith collections. Upon analyzing the history and narrators in the chains of transmission, it became evident that the hadiths which fulfilled the aforementioned condition in al- Maḥāsin are more authentic. The theory based on which the analysis of the text was carried out is called New Historicism. As a critical theory, new Historicism regards text as a cultural pattern that indicates the interplay of discourses. In order to discover the discourses which led to these narrations, three discourses were found: 1. the position of the Prophet's words as the only reliable religious source among the Sunnis; 2. Leniency among Sunnis in accepting narrations regarding the traditions and virtues of the Companions and 3. Peaceful living of Shiites alongside Sunnis. This finding suggests that man balagh narrations may have been used to foster Shiites' tolerance and peaceful coexistence with Sunnis.

کلیدواژه‌ها English

New Historicism
man balagh narrations
discourse
Sunnis
Shiites
قرآن کریم (ترجمه ناصر مکارم شیرازى). (1373ش). قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى.
ابن اشعث، محمد بن محمد (بی‌­تا). الجعفریات (الأشعثیات). تهران: مکتبه النینوى الحدیثه.
ابن بابویه، محمد بن على (1398ق). التوحید. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
همو (1406ق). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. قم: دارالشریف الرضی.
همو (1378ق). عیون أخبار الرضا(ع). تهران: جهان.
همو (1403ق). معانی الأخبار. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
همو (1413ق). من لایحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی (1386ق). الموضوعات. مدینه: المکتبه السلفیه.
ابن حبان، محمد بن حبان (1396ق). المجروحین من المحدثین و الضعفاء و المتروکین. حلب: دارالوعی.
ابن شاهین، عمر بن احمد (1415ق). شرح مذاهب أهل السنة و معرفة شرائع الدین و التمسک بالسنن. ریاض: مؤسسه قرطبه.
ابن طاووس، سید عبدالکریم بن احمد (بی‌­تا). فرحة الغری فی تعیین قبر أمیرالمؤمنین علی بن أبی‌­طالب(ع) فی النجف. قم: منشورات الرضی.
ابن طاووس، سید على بن موسى (1376ش). الإقبال بالأعمال الحسنة فیما یعمل مرة فى السنة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
همو (1406ق). فلاح السائل و نجاح المسائل. قم: بوستان کتاب.
ابن فهد حلى، احمد بن محمد (1407ق). عدة الداعی و نجاح الساعی. قم: دارالکتب الإسلامیه.
أبویعلى، احمد بن علی (1404ق). مسند أبی‌یعلى. دمشق: دارالمأمون.
انصارى، مرتضى بن محمدامین (1414ق). رسائل فقهیه. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
همو (1428ق). فرائد الأصول. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
برقى، احمد بن محمد (1371ق). المحاسن. قم: دارالکتب الإسلامیه.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله (1411ق). المستدرک على الصحیحین. بیروت: دارالکتب العلمیه.
حر عاملى، محمد بن حسن (1418ق). الفصول المهمه فی أصول الأئمه. قم: مؤسسه معارف اسلامى امام رضا(ع).
همو (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
حلى، حسن بن یوسف (1411ق). رجال العلامه الحلی. نجف: دارالذخائر.
خطیب بغدادی، احمد بن علی (بی­‌تا). الکفایه فی علم الروایه. مدینه: المکتبه العلمیه.
خمینى، سید روح‌­الله (1423ق). تهذیب الأصول. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
خویى، سید ابوالقاسم (1417ق). مصباح الأصول. قم: کتاب‌فروشی داوری.
دلبری، سید علی (1399ش). درس خارج اصول.
سبحانى، جعفر (1415ق). الرسائل الأربع. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
شهیدی پور، محمدتقی (1395ش). درس خارج فقه.
صفار، محمد بن حسن (1404ق). بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد(ص). قم: کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی.
طوسى، محمد بن حسن (1420ق). فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول. قم: مکتبه المحقق الطباطبائی.
فیض کاشانى، محمدمحسن بن شاه مرتضی (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امام أمیرالمؤمنین على(ع).
کریمیان، محمود (1397ش). اعتبارسنجی و مفهوم‏­شناسی احادیث «من بلغ». حدیث حوزه، 8(1)، 7-21.
کشى، محمد بن عمر (1409ق). رجال الکشی. مشهد: دانشگاه مشهد.
کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مفید، محمد بن محمد (1413ق). الأمالی. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
مکارم شیرازى، ناصر (1428ق). انوار الأصول. قم: مدرسه امام علی بن ابی‌طالب(ع).
موتسکی، هارالد (1394ش). ارزیابی تاریخ‌گذاری احادیث. تاریخ­‌گذاری حدیث: روشها و نمونه‌ها (ترجمه جمعی از مترجمان به کوشش سید علی آقایی). تهران: حکمت.
نجاشی، احمد بن على (1365ش). رجال النجاشی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
Mikics, David (2007). A New Handbook of Literary Terms. Connecticut: Yale university press.
Tyson, Lois (2015). Critical Theory Today, A User Friendly Guide. Oxford shire: Routledge.
Vesser, Harold (1989). The New Historicism. Oxford shire: Rutledge.