توبه مجرم در فقه مقارن و حقوق جزا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

نهاد توبه که از ویژگیهای حقوق اسلامی است، از دیدگاه قرآن و سنت فرصتی داده شده به مجرم است تا از رفتار خود پشیمان گشته و راه اصلاح در پیش گیرد. توبه به معنای بازگشت همراه با پشیمانی به سوی خدا و دوری از گناه و عزم بر عدم بازگشت به آن و نیز طلب مغفرت از خداوند و سعی و تلاش بر جبران گذشته است. این نهاد حقوقی در کنار آثار اخروی، آثار دنیوی نیز دارد. چون آثار آن در مجازاتهای دنیوی محل اختلاف حقوق‌‌دانان اسلامی است، بررسی کارکرد آن در مجازاتها ضروری می‌نماید. در این باب در حقوق اسلامی چند دیدگاه وجود دارد؛ ظاهریه معتقدند توبه مجرم در سقوط مجازاتهای دنیوی نقشی ندارد به این دلیل که پذیرش سقوط مجازات به وسیله توبه، به تعطیل شدن حدود الهی منجر می‌شود و توبه را تنها، مسقط مجازاتهای اخروی می‌دانند. حنفیه، مالکیه و شافعیه (در قول اظهر) بر این باورند که توبه تنها مجازات جرم محاربه را مشروط بر اینکه محارب پیش از سلطه قوای حکومتی توبه کرده باشد، ساقط می‌نماید و تأثیری در سایر مجازاتها ندارد؛ زیرا تنها نسبت به جرم محاربه نص صریح وارد شده است. امامیه در قول مشهور و همچنین حنابله و شافعیه در یکی از اقوال حسب مورد به استناد احادیث و قیاس سایر مجازاتها بر محاربه، معتقدند که توبه مجرم به طور کلی مسقط مجازات‌ است. به نظر می‌رسد این دیدگاه که از نوآوریهای قانون مجازات اسلامی مصوب 1392ش است، بیشتر همسو با فلسفه اصلاحی ـ تربیتی مجازاتها می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The criminal’s repentance in Moqaren jurisprudence and criminal law

نویسندگان [English]

  • Mohammad Ali Taheri
  • Jahandar Amini
چکیده [English]

Repentance institution is a feature in Islamic law and from Qur’an and Sonnah’s viewpoint it is a chance for convict to regret from his/her behaviors and retrieve. Repentance means that return with regression to God and avoid from sins and not to return to that and blessing from God and try to make up his/her past. Despite divine effects of this legal institution it has mundane effects too. Because Islamic lawyers have different ideas in mundane effects so examining its functions for punishments is necessary. For this point in Islamic law there are several views: Zaheriyeh believes that convict’s repentance hasn’t had any role in mundane punishments because accepting the collapse of punishment via repentance would close divine boundaries and repentance is only a collapse for after life punishments. Moreover Hanifeh, Malekiyeh and Shafe’ee (in Adhar’s words) believe that repentance is the only punishment for crime of Mohareb with this condition that s/he repentant before dominate of governmental power but this repentance doesn’t have any effect on other crimes that s/he may committed. Emamiyeh in their common view and also Hanabaleh and Shafei’e in one of their viewpoints believe that the repentance of convict would collapse the punishments. It seems that this view is the innovation of Islamic law punishment in 1392 that is mostly favorable with philosophy of reforming-training punishments.

کلیدواژه‌ها [English]

  • criminal’s repentance
  • penal repentance
  • collapse punishment
  • Moqaren jurisprudence
  • punishment law